Euforie over proces Mubarak is al verdwenen

Het proces in Egypte tegen oud-president Mubarak komt moeizaam op gang. Het is nog onduidelijk of hij zijn militaire bondgenoten van weleer in zijn val probeert mee te sleuren.

Gevechten bij de rechtszaal in Kairo, waar Hosni Mubarak gisteren voorkwam. De vrouw in het midden, die hier geslagen wordt, is aanhanger van Mubarak. Foto AFP TOPSHOTS Egyptian policemen intervene as an anti-government protester (L) punches a supporter (C) of ousted president Hosni Mubarak outside the police academy where his trial resumed in Cairo on August 15, 2011. AFP PHOTO/KHALED DESOUKI AFP

Toen het proces tegen oud-dictator Hosni Mubarak op 3 augustus begon, leek het er even op dat Egypte een reuzensprong had gemaakt in zijn moeizame democratiseringsproces. Dat Mubarak tegen de verwachtingen in toch op het proces was verschenen, had veel kritiek doen verstommen. De activisten namen een dagje vrij van het actievoeren om elkaar te feliciteren. Dit hadden zij toch maar mooi voor mekaar gekregen.

Toen het proces gisteren werd hervat, nadat Mubarak liggend op een bed naar binnen was gereden, was er minder euforie. Niet alleen werd de rechtszaak na enkele uren opnieuw uitgesteld tot 5 september, de voorzitter deelde ook mee dat het verdere verloop niet langer op televisie zal zijn te volgen. Een publiek proces was een van de eisen van de betogers op het Tahrirplein, en gisteren riepen veel activisten dan ook om een nieuwe sit-in op het beroemde plein.

Toch was niet iedereen ontevreden over de beslissing om het proces niet langer live uit te zenden. Het spektakel van de meer dan honderd advocaten van de families van de slachtoffers die om het hardst tegen de voorzitter zaten te roepen of onderling ruzie maakten, gaf niet meteen een fraai beeld van het nieuwe Egypte. Het gebrek aan professionalisme van die advocaten stak ook schril af tegen het koele optreden van Mubaraks verdediging. Als een aantal van die advocaten afhaakt nu ze niet meer op tv komen, zullen veel Egyptenaren daar niet rouwig om zijn.

Ondertussen bleef het nieuws waar iedereen op had zitten wachten opnieuw uit: zou de voorzitter ingaan op het verzoek om Mohammed Hussein Tantawi, de huidige militaire leider, Omar Suleiman, de gewezen chef van de inlichtingendiensten, en zo’n 1.600 anderen op te roepen als getuigen? De verdediging van Mubarak hoopt zo aan te tonen dat het leger helemaal niet aan de kant van het volk stond tijdens de 18 dagen durende opstand. Tantawi zelf zou aanwezig zijn geweest op de vergadering waar besloten werd geweld te gebruiken tegen de betogers op het Tahrirplein. Maar volgens een van Mubaraks advocaten heeft Suleiman bij de procureur-generaal getuigd dat „Mubarak op de hoogte was van elke kogel die is afgevuurd”.

Als Mubarak van plan is zijn vroegere militaire bondgenoten mee te sleuren in zijn val, dan zouden veel Tahrir-activisten dat niet erg vinden. Bij de harde kern van betogers heeft het leger veel glans verloren nu er al meer dan tienduizend mensen zijn opgepakt en veroordeeld door ondoorzichtige militaire rechtbanken. Zij zouden een zuivering van de zogeheten ‘felool’, de restanten van het oude regime, toejuichen.

De beslissing van de voorzitter om het Mubarak-proces samen te voegen met dat tegen zijn minister van Binnenlandse Zaken Habib el-Adly werd door beide kampen toegejuicht. De gehate el-Adly wordt gezien als de hoofduitvoerder van Mubaraks repressiebeleid. Maar el-Adly is ook een mes dat aan twee kanten snijdt. Hij kan Mubarak de doodsteek geven door te getuigen dat hij op zijn bevel handelde. Of hij kan zeggen dat het bevel om geweld te gebruiken niet van Mubarak kwam, en dan is er een kans dat Mubarak wordt vrijgesproken van de hoofdaanklacht. De gevolgen zouden niet te overzien zijn.

Wat veel activisten bitter stemt, is dat Mubarak nu wel een – tot nader order eerlijk – proces krijgt, maar dat de mensen die daarvoor hebben gezorgd veel minder geluk hebben. Ver van de tv-camera’s stonden gisteren ook tientallen activisten voor militaire rechtbanken.

In Kairo stonden 19 activisten terecht die werden opgepakt toen het leger op 28 en 29 juni een eind maakte aan de sit-in op het Tahrirplein, waar een snelle berechting van Mubarak de voornaamste eis was. In Alexandrië werd het proces tegen 14 andere activisten uitgesteld omdat niet alle beklaagden present waren: hun bewakers waren op tv naar het Mubarak-proces aan het kijken.

Afgelopen zondag werd bovendien de 26-jarige activiste Asmaa Mahfouz gearresteerd op beschuldiging van het aanzetten tot geweld tegen het leger. Mahfouz is een icoon van het verzet tegen Mubarak. In 2008 raakte zij bekend als het ‘Facebook-meisje’ nadat ze daar had opgeroepen tot een – mislukte – opstand. Het leger beval haar arrestatie nadat ze onlangs op haar Facebook-muur had geschreven: „Als het gerecht zijn werk niet doet, moeten ze niet verbaasd zijn als er straks militante groeperingen opduiken die moordaanslagen gaan plegen.”

Nadat zij zondag op borgtocht vrijkwam, ontkende Mahfouz dat zij het leger wilde bedreigen. „Het was alleen bedoeld als een waarschuwing dat ons chaos te wachten staat als het gerecht in gebreke blijft”, zei ze.

De mensenrechtenorganisatie ANHRI van de bekende activist Gamal Eid klaagde gisteren over ongelijke behandeling. „Terwijl de verjaagde president die op zijn volk liet schieten een eerlijk proces krijgt voor een burgerrechtbank, wordt de revolutionaire jeugd opgesloten na snelle, oneerlijke militaire processen.”

    • Gert Van Langendonck