Duitsland voor het blok

Wie nu nog droomt dat de schuldencrisis in Europa een abstract monetair probleem is, zou vandaag toch echt wakker moeten worden. De eurocrisis wordt nu zichtbaar in de de reële economie.

Vanochtend maakte het Statistische Bundesamt bekend dat het bruto binnenlands product (bbp) van Duitsland, de motor van de Europese economie, met niet meer dan 0,1 procent is gegroeid ten opzichte van het eerste kwartaal van 2011. Het CBS heeft vandaag voor Nederland, de hulpmotor van de continentale economie, ook een minimale groei van 0,1 procent aangekondigd. Vorige week werden vergelijkbaar magere cijfers bekend over de Franse economie: 0,2 procent groei op kwartaalbasis. In de hele eurozone stagneert de economie nu dus. De groei is er teruggelopen van 0,8 in de eerste drie maanden naar 0,2 procent nu.

Geen beste voortekenen, ook omdat de schuldencrisis in Italië en Spanje allerminst is afgewend. De Europese Centrale Bank (ECB) blijkt voor liefst 22 miljard euro aan Italiaanse en Spaanse staatsobligaties te hebben opgekocht. Dat is een kwart meer dan de schattingen. Op haar balans staat nu 100 miljard euro aan dubieus schuldpapier.

In dit klimaat moeten bondskanselier Merkel en president Sarkozy een uitweg uit de eurocrisis vinden. Eén taboe zal daarbij aan de orde komen: de uitgifte van gezamenlijke euro-obligaties. De consequentie hiervan is een federaal financieel bestuur, kortom, een gemeenschappelijke politiek ten koste van de soevereiniteit der lidstaten. De eurozone wordt dan een ‘transferunie’ die eigen belastingen gaat heffen en waarbinnen de rijkere landen de armere ondersteunen. Zoals in een nationale staat ook gebeurt.

Net als in Nederland is het verzet daartegen in Duitsland groot. Al worden er strenge eisen gesteld aan de begrotingsdiscipline, verankerd in grondwettelijke bepalingen over schuldenplafonds, de zwakke staten zullen rijkere toch weer voor voldongen feiten plaatsen, is de angst.

Bondskanselier Merkel opereert daarom behoedzaam. Haar dilemma is immens. Ze kan de euro boven water houden maar zelf politiek kopje onder gaan. Niets doen is echter ook geen optie. Ondanks de politiek verklaarbare maar gemakzuchtige analyses van de eurosceptici over ‘ons’ zuurverdiende geld, zal een onttakeling van euro voor de exportnaties Duitsland en Nederland ook op een ramp uitdraaien.

Die notie zal er wellicht toe leiden dat Berlijn, dat uit schuldbewustzijn over het Derde Rijk afgelopen halve eeuw in Europa altijd meer volgde en het initiatief aan Parijs overliet, nu wel uit zijn schulp kruipt en een gemeenschappelijke europolitiek onder strikte voorwaarden afdwingt. Als Duitsland die rol, door de nood gedwongen, nu wel op zich durft te nemen, kan Europa een stap zetten die niet alleen de acute crisis afwendt maar uiteindelijk ook de eenheid kan bevorderen.