De westelijke tuinsteden als beletsel voor succes

Journalist Doug Saunders in de tram voor 'LUX' (IKON)

Op de late maandagavond bewijst deze zomer de IKON zijn bestaansrecht met een serie specials van het magazine LUX over de wereld tien jaar na 11 september. Er is niet op een paar centen gekeken om in New York, Londen of Istanbul „denkers en doeners” op te zoeken die iets te melden hebben over problemen waarvan we in Nederland soms lijken te denken dat ze alleen maar hier voorkomen.

Dat internationale perspectief werkte gisteren sterk in de aflevering over migratie als economische motor. De Canadese onderzoeksjournalist en urbanisatiespecialist Doug Saunders begon zijn betoog in Istanbul, als voorbeeld van een stad die in veertig jaar tijd groeide van een miljoen naar veertien miljoen inwoners en er met vallen en opstaan in slaagde om die aanwas van het platteland te absorberen.

Volgens Saunders geldt voor arme boeren in de hele wereld dat ze het zelfs in een sloppenwijk aan de rand van een vuilnisbelt beter hebben dan in hun gebied van herkomst. De Noord-Amerikaanse ervaring leert dat nieuwkomers aanvankelijk met wantrouwen bejegend worden, omdat ze het verkeerde geloof aanhangen en te veel kinderen krijgen.

Economisch succes is een voorwaarde voor opname in de cultuur. Maar Saunders tekent daarbij aan dat in de westerse wereld te vaak gedacht wordt dat cultuur een onveranderlijk begrip zou zijn.

Het gaat ook niet altijd goed. Aan de hand van Londen laat Saunders zien dat in de ene wijk migranten beter gedijen dan in de andere. In Brick Lane zijn niet de massaal toegestroomde Bengalen en Nigerianen de onderklasse, maar de autochtone Britten, omdat die de voor de immigrant noodzakelijke motivatie missen. Saunders stelt dat buurten met laagbouw en smalle straten, met veel winkels en koophuizen, meer kansen op succes voor migranten bieden dan ruim gebouwde nieuwe wijken met hoogbouw en huurhuizen, waar wonen en werken streng gescheiden zijn. Vanuit dat perspectief zijn de westelijke tuinsteden van Amsterdam de slechtst denkbare habitat voor grote groepen migranten en hun kinderen.

Wilberry Jakobs, samensteller en regisseur van LUX, laat aan de hand van sfeerreportages en archiefbeelden zien dat het soort problemen waar Nederland nu mee kampt ook te maken heeft met een overmatig geloof in maakbaarheid.

Zaterdag werd de Nederlandse rapper Appa (Rachid el Ghazaoui) door EenVandaag (AVRO) gevraagd of hij dacht dat rellen als in Engeland ook hier zouden kunnen uitbarsten. Hij achtte dat mogelijk en zei op straat al een tijdje het gevoel te hebben dat er iets broeit. Maar de tegenstellingen dragen steeds minder een etnisch karakter. Het zijn de jongeren, zwart of wit, tegen een klimaat dat hun weinig kansen biedt en dat Appa „rechts” noemt. Wat er tien jaar na 11 september in de lucht hangt, in de Arabische wereld, Europa en Israël, is een economische opstand.

    • Hans Beerekamp