De bedoeling van het auteursrecht

Ilja Leonard Pfeijffer wierp de vraag op of schrijvers hun brood kunnen blijven verdienen als een nieuwe generatie lezers ‘principieel niet meer bereid is te betalen voor content’ (Opinie, 4 augustus).

In een reactie stelde Herbert Blankesteijn: ‘De bedoeling van het auteursrecht is: succesvolle creatieve personen in staat te stellen te leven van hun werk en controle te houden over de verspreiding daarvan’, even verderop gekoppeld aan een ‘redelijke beloning’ ter ‘stimulering van creativiteit’ (Opinie, 9 augustus). Waarop een betoog over het ‘ontspoorde auteursrecht’ volgde dat geheel stoelde op zijn persoonlijke definitie van dit recht. Maar zijn uitgangspunt deugt niet.

Volgens artikel 27 van de Universele verklaring van de Rechten van de Mens ‘heeft een ieder recht op de bescherming van de geestelijke en materiële belangen, voortspruitende uit een wetenschappelijk, letterkundig of artistiek werk, dat hij heeft voortgebracht.’ Wat hij met de opbrengst uit die ‘materiële belangen’ moet doen, staat hier niet bij. En terwijl niemand ervan opkijkt dat een bedrijf, of huis, of vermogen naar de erfgenamen van de eigenaar gaat, zou dit bij het auteursrecht volgens Blankesteijn opeens verwerpelijk zijn.

De Nederlandse Auteurswet stelt dan ook: ‘Het auteursrecht is het uitsluitend recht van den maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, of van diens rechtverkrijgenden, om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen […].’ Oftewel: het is uitsluitend aan de schrijver – of diens erfgenamen of andere rechtverkrijgenden – om te bepalen of, waar en tegen welke vergoeding zijn werk openbaar mag worden gemaakt.

Blankesteijn veronachtzaamt een kernelement van het auteursrecht: een schrijver verkoopt niet zijn werk, hij verkoopt het recht op openbaarmaking (en deelt mee in de revenuen) daarvan. Verkoopt hij dat recht opnieuw, aan een andere partij, dan kan deze partij zich dus niet op het standpunt stellen dat ‘hij al voor zijn werk betaald is’.

Rien Verhoef

Literair vertaler en bestuurslid van de Stichting Literaire Rechten Auteurs (Lira)

    • Rien Verhoef
    • Literair Vertaler