Clou verklappen vergroot leesplezier

De afloop van een verhaal verklappen geldt als zonde. Toch blijken mensen juist meer te genieten van een verhaal als ze van meet af aan het einde kennen.

Mensen haten het als het einde van een verhaal wordt verklapt voordat ze het zelf hebben kunnen lezen. Maar volgens psychologen van de Universiteit van Californië in San Diego is dat ten onrechte. Uit hun onderzoek, dat binnenkort gepubliceerd wordt in Psychological Science, blijkt verrassend genoeg dat mensen een verhaal juist meer waarderen als ze tijdens het lezen het einde al kennen. Goed nieuws dus in tijden van crisis: volgend jaar kunnen gewoon de vakantieboeken van dit jaar weer mee.

De onderzoekers lieten hun proefpersonen (psychologiestudenten) verhalen lezen, zo’n 1.400-4.200 woorden lang, in verschillende genres, van onder meer John Updike, Roald Dahl, Agatha Christie, Raymond Carver en Anton Tsjechov. Ze lieten sommige verhalen zoals ze waren, bij andere schreven ze er aan het begin een extra alinea in waarin het einde werd verraden en bij nog weer andere zetten ze er aan paar losse zinnen boven waarin ze het slot alvast verklapten. De verhalen waarvan de afloop al verklapt was – wie de moordenaar was, dat het allemaal maar een droom was – werden meer gewaardeerd dan de ‘nog spannende’ verhalen. Jonathan Leavitt is eerste auteur van het artikel, getiteld Story spoilers don’t spoil stories.

Als dat klopt, waarom haten we het dan zo als iemand het einde van een verhaal verklapt? Gaat het puur om het sociale, dat ons dwarszit?

Leavitt: „Dat raakt de kern van onze resultaten. Lezers verheugen zich erop te ontdekken hoe het zit en denken dat hun dat plezier dan wordt afgenomen. Maar ze staan er niet bij stil dat verhalen complex zijn en dat er ook nog van alles in te ontdekken is als het einde bekend is. En zodra een verhaal je grijpt, deel je de hoop en de angst van de personages, of je nu weet hoe het afloopt of niet.”

Maar dat is waarschijnlijk alleen bij echt goede schrijvers het geval.

„De meeste mensen lezen ook alleen verhalen van echt goede schrijvers. Het verschil in kwaliteit tussen wat gepubliceerd wordt en wat niet is enorm. Maar het effect van spoilers zal vast afhangen van de kwaliteit van schrijven, alleen: hoe is onduidelijk. Verhalen die niet zo goed geschreven zijn, zijn vaak ook moeilijker te begrijpen – aanwijzingen zijn vaag, zinnen zijn per ongeluk op meer manieren te interpreteren – en spoilers nemen wat van die verwarring weg. En dat doen ze ook bij zeer goed geschreven, maar complexe verhalen – denk aan James Joyce en Samuel Beckett. Maar misschien zijn spoilers minder effectief bij heel ‘platte’, simpel geschreven, volledig plotgedreven verhalen met weinig interessante details, zoals van James Patterson [de thrillerschrijver die vorig jaar door Forbes werd uitgeroepen tot best verdienende auteur ter wereld].”

Zijn studenten niet gewoon luie lezers die zo snel mogelijk het einde van een verhaal willen weten? Bovendien: ze hadden de verhalen niet zelf uitgezocht en ze zijn gewend aan het lezen van heel korte teksten op internet.

„De luiheid van onze proefpersonen was zeker een hypothese die we hebben overwogen! Maar over het algemeen waren we verrast hoe blij de meesten waren dat ze verhalen mochten lezen terwijl ze verwacht hadden dat ze iets ‘saais’ zouden moeten doen – dat zeiden ze vaak. En ondanks de spoilers lazen ze de verhalen grondig, dat hebben we gecontroleerd. Dus je zou wel verwachten dat ze boos zouden zijn geworden als de spoilers inderdaad hun plezier in de verhalen hadden bedorven.”

    • Ellen de Bruin