Ik hou van Dalian en ik haat gif

De gecensureerde media konden er niet omheen het protest in Dalian te melden.

Deze nieuwe openheid is te danken aan Weibo: China’s Twitter, dat razendsnel groeit.

Tienduizenden demonstranten, gewapend met spandoeken en gasmaskers, hebben gisteren in de Noord-Chinese havenstad Dalian de gemeentelijke partijsecretaris en de burgemeester gedwongen een betrekkelijk nieuwe chemische fabriek onmiddellijk te sluiten. Aan een oproep op het microblognetwerk Weibo om „een wandeling te maken” – nieuwe Chinese codetaal voor protesteren – op het Volksplein werd in korte tijd massaal gehoor gegeven. Eerder deze week werden buurten rondom Fujia Chemie ontruimd, omdat een van de zeeweringen die de fabriek beschermt tegen hoog water dreigde te bezwijken onder de kracht van de typhoon Muifa.

Zwakke plekken en een gat in de dijk werden weliswaar snel gerepareerd en er deden zich volgens staatspersbureau Xinhua geen lekkages voor van paraxylene, een chemisch produkt dat gebruikt wordt in polyster – toch kwamen omwonenden gisteren op gedurfde wijze in actie. Tijdens de demonstratie voor de gebouwen van de Chinese Communistische Partij en de kantoren van de gemeente braken er enkele gevechten uit met de paramilitaire politie, een van de meest omstreden politiediensten in China. De Chinese ME-eenheden werden bekogeld met waterflessen en bespuugd.

In eerste instantie zegden de plaatselijke autoriteiten alleen toe dat het in 2009 geopende Fuijia Chemie verplaatst zou worden, maar daar namen de demonstranten geen genoegen mee, zo blijkt uit ooggetuige- verslagen en foto’s op Weibo en QQ, een sms-systeem. „Fuijia wegwezen!”, „Ik wil mijn huis tuin terug, weg met PX!” en „Ik hou van Dalian en ik haat gif!” scandeerden families, die ook kinderen en kleinkinderen hadden meegenomen. Volgens de demonstranten is hun stad vorige week aan een grote milieuramp ontsnapt. De verzekering van de autoriteiten en van de fabrieksleiding dat de bevolking geen gevaar liep, werd betiteld als een leugen van corrupte leiders. ‘Wandelaars’, betogers dus, zeiden dat er zich als gevolg van de orkaan wel lekkages hadden voorgedaan.

Pas nadat de partij- en gemeentelijke leiders in een gezamenlijke verklaring de zeldzame toezegging deden dat de fabriek met onmiddellijke ingang dichtgaat, keerden de demonstranten naar huis terug. Vergelijkbare demonstraties tegen chemische fabrieken zijn eerder voorgekomen, maar nog niet eerder hebben autoriteiten zo snel toegegeven aan de eisen van de omwonende bevolking.

Jaarlijks vinden er in China tienduizenden demonstraties plaats, de schattingen lopen uiteen van 90.000 tot 180.000, afhankelijk van de definitie van ‘massaprotesten’. De berichtgeving in de staatsmedia over sociale onrust is nog altijd miniem en zeer partijgekleurd, maar gisteren konden ook de streng gecontroleerde media er weer niet omheen melding te maken van de omvang en de reden van het protest in Dalian.

Algemeen wordt de snelle groei van Weibo, het Chinese Twitter, genoemd als verklaring voor deze betrekkelijk nieuwe openheid. In het geval van de recente treinramp negeerden de commerciële media zelfs op ongekende schaal de richtlijnen van de censuur. Pas na een week van zeer kritische en indringende berichtgeving trokken zij hun nagels in, onder dwang van ontslag en sluiting van kranten en weekbladen. Chinese journalisten lieten op Weibo blijken daar zeer verontwaardigd over te zijn.

De autoriteiten in de modelstad Dalian, waar in september het Wereldeconomisch Forum Davos voor de zomersessie bijeenkomt, worstelden gisteren ook met de snelheid en massaliteit van Weibo, QQ en andere blogsystemen, die door bijna 200 miljoen Chinezen actief worden gebruikt. De censuur kwam pas aan het eind van de dag in actie. Weibo ontwikkelt zich daarmee tot een thermometer van China, een officieuze nieuwsdienst die de eerste uren of soms zelfs dagen voordat de censuur ingrijpt een ander beeld schetst van China dan de staatsmedia, de partijkranten en de gecensureerde commerciële media.

Behalve over chemische fabrieken en statusprojecten als de hsl, zijn overheidscorruptie en voedselveiligheid thema’s waar de microbloggers zich zorgen over maken. Vrijwel iedere dag worden in microblogs corrupte bestuurders met foto en al aangeklaagd en de Chinese voedselinspecties kunnen de vaak goed onderbouwde klachten over misstanden in restaurants, fabrieken voor levensmiddelen en dranken niet aan. Dumplings van karton, melk aangelengd met melamine, jarenoude bakolie in nieuwe flessen, chemische nepwijn en vlees vol met groeihormonen vormen een greep uit de Weibo-klachten van de afgelopen maanden.

    • Oscar Garschagen