Breivik doet de Noren weer huiveren

Met een telelens schoot de Noorse krant VG foto’s van de reconstructie die de politie samen met Anders Breivik maakte van zijn moordpartij. Ze kwamen hard aan.

Op de ene foto oogt hij als een gids die een reisgezelschap leidt. Op de andere richt hij zijn denkbeeldige geweer op het water. Op weer een andere foto blikt Anders Behring Breivik recht de lens in, leunend tegen een politieauto.

De Noorse krant VG ruimde gisteren elf pagina’s in voor Breiviks bezoek, zaterdag, aan Utøya. Op het eiland nabij Oslo vermoordde de Noorse rechts-extremist vorige maand 69 bezoekers van een zomerkamp van de sociaal-democratische Arbeiderspartij. Kort daarvoor liet hij een bom in de hoofdstad ontploffen, waarbij acht doden vielen.

De politie had de tocht naar Utøya – bedoeld om de gewelddadigheden te reconstrueren – geheim willen houden. Maar VG kreeg er lucht van, en stuurde zeven fotografen met telelenzen naar Utvika, de camping op enkele honderden meters van het eiland. „14.02 uur: vertrek met de veerboot vanaf vasteland”, valt in het bijbehorende verslag te lezen. „15.31 aankomst op Utøya voor een reconstructie van de doodsroute. 17.50 uur: Breivik laat zien hoe hij een dodelijk schot lost op een groepje. 20.15: Richt het geweer op iemand die wanhopig via het water probeert te ontsnappen.”

Politieadvocaat Paal-Fredrik Hjort Krabi vertelde gisteren tijdens een persconferentie in Oslo dat Breivik een kogelwerend vest droeg met een harnas, waaraan een touw was bevestigd. Een dozijn politieagenten volgde hem op de voet, om te voorkomen dat hij zou ontsnappen. Af en toe moest hij met handen en enkels in de boeien. „Het bezoek liet hem niet onberoerd”, vertelde Krabi. „Maar hij had geen spijt van zijn daden.”

De acht uur lange reconstructie was bedoeld om het geheugen van de Noorse schutter op te frissen. De politie hoopte dat Breivik informatie zou geven die niet uit de vijftig uur ondervraging tot nu toe is gekomen. „Want”, zei Krabi, „overlevenden en nabestaanden van de slachtoffers moeten zo goed mogelijk geïnformeerd worden.”

Het bezoek werd op video vastgelegd, zodat delen ervan volgend jaar tijdens het proces kunnen worden gebruikt. Nieuwsgierigen hoeven daar niet op te wachten: VG plaatste gisteren ook bewegende beelden op haar website.

Voor sommige overlevenden en nabestaanden kwamen de foto’s van een ogenschijnlijk ontspannen Breivik op Utøya hard aan, zegt advocaat Siv Hallgren, die zo’n veertig van hen bijstaat. „Vooral de foto van Breivik die denkbeeldig richt op het water, blijft bij mijn cliënten op het netvlies staan”, vertelt zij. „Nietsvermoedend haalden zij zondagochtend hun krant van de deurmat. Dan krijg je toch geen hap meer door je keel?”

Hallgren onderstreept dat deze week nog een laatste slachtoffer van Breivik wordt begraven. Op de website van het Noorse Dagbladet verscheen gisteren een interview met een gezin – vader, moeder en zoon – dat kampeerde bij Utvika, van waaruit Breivik zaterdag vertrok. „Ik zag een fotograaf met een lange telelens”, vertelt de vader. „Hij fotografeerde de MS Thorbjørn [dezelfde veerboot die Breivik vorige maand naar het eiland nam]. Toen ik wat beter keek zag ik een man met een rode trui op het dek staan. Ik realiseerde me dat het om Breivik ging. We zijn geen minuut langer gebleven.”

Torry Pedersen, hoofdredacteur van VG, volgt de reacties op zijn zondageditie met interesse. Hij geeft toe dat VG met de beelden van Breiviks terugkeer „zich op glad ijs begeeft”, maar staat volledig achter zijn keuze. „Omdat we de reconstructie van een afstand volgden, hebben wij het proces niet verstoord. Natuurlijk vinden sommige overlevenden het moeilijk om Breivik op Utøya terug te zien. Maar ik hoor ook geluiden van mensen voor wie het belangrijk is. ‘Een correcte actie’, schreef een vader die zijn kind had verloren.”

De aanslagen in Oslo en op Utøya waren „de meest criminele die Noorwegen in vredestijd heeft gekend”, vindt Pedersen. „Wij proberen dit megaonderwerp zo correct en nauwgezet mogelijk te verslaan.”