Boze 'wandelaars' dwingen staat tot concessies in China

De Chinese overheid sloot gisteren een fabriek onder druk van ‘wandelaars’, het codewoord van ‘betogers’. Een knieval die laat zien hoe internet China verandert in land van snel rijzende onrust.

Tienduizenden betogers met spandoeken en gasmaskers hebben in de noord-Chinese havenstad Dalian de partijsecretaris en de burgemeester gedwongen een tamelijk nieuwe chemische fabriek onmiddellijk te sluiten.

Aan een oproep op microblognetwerk Weibo om „een wandeling te maken” – de nieuwe Chinese code voor protesteren – op het Volksplein werd snel massaal gehoor gegeven.

Eerder deze week werden buurten rondom Fujia Chemie ontruimd omdat een van de zeeweringen die de fabriek beschermt tegen hoge zee, dreigde te bezwijken onder de kracht van de orkaan Muifa.

Zwakke plekken en een gat in de dijk werden weliswaar snel gerepareerd en er deden zich volgens staatspersbureau Xinhua geen lekkages voor van paraxylene, een chemisch produkt dat gebruikt wordt in polyster. Toch kwamen omwonenden gisteren op gedurfde wijze in actie.

Tijdens de demonstratie voor gebouwen van de Chinese Communistische Partij en kantoren van de gemeente braken gevechten uit met in camouflagepakken gehulde paramilitaire politie, een van de meest omstreden politiediensten in China. De Chinese ME-eenheden werden bekogeld met waterflessen en bespuugd.

In eerste instantie beperkten de plaatselijke autoriteiten zich tot de toezegging dat het in 2009 geopende Fujia Chemie verplaatst zou worden, maar daar namen de demonstranten geen genoegen mee, zo blijkt uit ooggetuigeverslagen en foto’s op Weibo en op QQ, een sms-systeem. ,,Fujia wegwezen’’, ,,Ik wil mijn huis en mijn tuin terug, weg met PX’’ en „Ik hou van Dalian en ik haat gif’’ scandeerden families die ook hun kinderen en kleinkinderen hadden meegenomen. Volgens de demonstranten is hun stad vorige week aan een milieuramp ontsnapt. Autoriteiten en fabrieksleiding verzekerden dat de bevolking geen gevaar liep, maar dat noemden de betogers leugens van corrupte leiders. ‘Wandelaars’ – betogers dus – zeiden dat de orkaan wel lekkages had veroorzaakt.

Pas nadat de partij- en gemeentelijke leiders in een verklaring de zeldzame toezegging deden dat de fabriek met onmiddellijke ingang dichtgaat, gingen de betogers naar huis. Demonstraties tegen chemische fabrieken zijn eerder voorgekomen, maar niet eerder hebben autoriteiten zo snel toegegeven aan de eisen van omwonenden.

In 2007 werd geruime tijd actie gevoerd tegen een fabriek in Xiamen voordat het bedrijf werd verplaatst. Inspraakrondes en milieueffectrapportages bestaan in China wel op papier, maar worden zelden in praktijk gebracht. De fabriek in Dalian blijkt al enkele jaren op volle capaciteit te werken zonder de goedkeuring van het ministerie van Milieu van de provincie, ontdekte gisteren de Nanfang Zhoumo (Zuidelijk Weekend), een van de betere weekbladen in China. Die goedkeuring werd pas in april van dit jaar gegeven.

Eerder deze maand dwongen gebruikers van Weibo, de digitale ,,stem des volks’’, de nationale autoriteiten tot het stopzetten van de bouw van nieuwe lijnen voor de hoge snelheidstreinen. Na het ongeluk met twee hsl-treinen bij Wenzhou, waarbij 40 passagiers werden gedood, werd in meer dan 30 miljoen tweets kritiek uitgeoefend op te haastig aangelegde infrastructuur, gebrekkige opleidingen van treinmachinisten en op de ondoorzichtigheid van de overheid.

De aanhoudende en scherpe protesten dwongen premier Wen Jiabao om een groot onderzoek in te stellen naar de veiligheid van de hsl. Tot het onderzoek klaar en besproken is, mogen er geen nieuwe lijnen worden aangelegd.

Ook is een van de leveranciers van de Chinese hsl-treinen gesloten omdat het geleverde materieel dat onder andere is gebruikt op de onlangs geopende lijn Shanghai-Peking niet aan de normen bleek te voldoen. Dit feit werd in eerste instantie onthuld door een klokkenluider op Weibo, die vertelde dat de CHR-fabriek in Nanking gebruik maakte van ongecontroleerde onderaannemers.

Jaarlijks vinden er in China tienduizenden demonstraties plaats. De , schattingen lopen uiteen van 90.000 tot 180.000, afhankelijk van de definitie van de „massaonlusten’’. De berichtgeving in de staatsmedia over sociale en maatschappelijk onrust is nog altijd weinig scheutig en zeer partijgekleurd, maar gisteren konden ook de streng gecontroleerde media er opnieuw niet omheen te berichten over omvang en reden van het protest in Dalian.

Algemeen wordt de snelle groei van Weibo, het microblogsysteem, gezien als verklaring voor deze nieuwe openheid, die zeker als het om milieukwesties gaat steeds groter wordt. In het geval van de recente treinramp negeerden de commerciële media zelfs op ongekende schaal de richtlijnen van de censuur. Pas na een week van zeer kritische en indringende berichtgeving trokken zij hun nagels in, onder dwang van ontslag en sluiting van kranten en weekbladen. Chinese journalisten lieten op Weibo blijken daar zeer verontwaardigd over te zijn.

In de modelstad Dalian, waar in september het Wereldeconomisch Forum Davos voor zijn zomersessie bijeenkomt, worstelden de autoriteiten gisteren ook met de snelheid en massaliteit van Weibo, QQ en andere blogsystemen, die door bijna 200 miljoen Chinezen actief worden gebruikt. De censuur kwam pas aan het eind van de dag in actie.

Weibo ontwikkelt zich daarmee tot een termometer van China, een officieuze nieuwsdienst die de eerste uren of soms zelfs dagen voordat de censuur ingrijpt, een ander beeld schetst van het land dan de staatsmedia, de partijkranten en -sites en de gecensureerde commerciële media.

Behalve over chemische fabrieken en statusprojecten als de Harmonie Express, de naam van de de hsl, zijn overheidscorruptie en voedselveiligheid thema’s waar de microbloggers zich zorgen over maken.

Vrijwel iedere dag worden in microblogs corrupte bestuurders met foto en al aangeklaagd en de Chinese voedselinspecties kunnen de vaak goed onderbouwde klachten over misstanden in restaurants, fabrieken voor levensmiddelen en dranken niet aan. Dumpings van karton, melk aangelengd met melamine, jarenoude bakolie in nieuwe flessen, chemische fake-wijnen en vlees vol met groeihormonen vormen een greep uit de Weibo-klachten van de afgelopen maanden.