Afscheid van de mensensnelweg

De A4 Schiedam-Delft komt er, besloot de Raad van State in juli na vijftig jaar debat.

Fotograaf Laura Zwaneveld legde het tracé vast vóórdat alles verdwijnt.

Een on-Nederlands stukje Nederland, ontstaan door een typisch Nederlandse discussie. Dit is het zandlichaam tussen Delft en Schiedam. Het moest dienen als fundament voor zeven kilometers snelweg, de A4 Midden-Delfland. Maar moest dat stuk snelweg er nu komen of niet? Gepolder tussen voor- en tegenstanders zou decennialang duren. Over geluidswallen, over alternatieven als beter openbaar vervoer of een bredere A13, over ‘inpassing’ van de snelweg in de natuur van Midden-Delfland.

Intussen groeide het zandlichaam uit tot een bijzonder natuur- en recreatiegebied. Hier geen bankjes, prullenbakken of hondenuitlaatzones. Geen bewegwijzering, plattegronden of pannekoekenhuizen. Wel een strook groen, zeven kilometer lang en tot tachtig meter breed. Een atypisch stukje Nederland, mogelijk gemaakt door een typisch Nederlandse polderdiscussie. Hekken om het zandlichaam hebben de mensen niet kunnen tegenhouden. Wandelen, hardlopen en mountainbiken is hier te fijn. „Een menselijke snelweg”, noemt de Rotterdamse fotograaf Laura Zwaneveld het gebied. Voor een masterclass documentaire fotografie zocht ze in 2010 naar een geschikt onderwerp. Op een mistige dag liep ze rond op het zandlichaam. „Thuisgekomen keek ik naar mijn foto’s, en ineens zag ik het. Een vierbaansweg, gemaakt door mensen, honden, paarden, motoren en fietsers.”

Zwaneveld besloot haar fotoserie aan het gebied te wijden, een project dat al gauw groter werd dan beoogd. Ze bezocht het zandlichaam week na week, een jaar lang. Ze leerde de vaste bezoekers kennen en hun gewoontes in een ongewoon gebied.

Neem de hondenuitlaters. „Op het zandlichaam is een ingesleten spoor, waar de mensen met hun honden lopen”, zegt Zwaneveld. „Loop je op dat spoor, dan ben je in voor een praatje. Loop je in het groen weg van het spoor, dan ben je liever op jezelf.”

De zeven kilometer lange strook is volgens Zwaneveld in te delen in een aantal zones, elk met eigen activiteiten. De hondenuitlaters aan het begin van de Schiedamse zijde, de motorcrossers op zandbulten waar viaducten bedoeld waren, de bestuurders van radiografische vliegtuigjes net voorbij de Woudweg die Vlaardingen en Schiedam verbindt. Voor navigerende vogels is de groenstrook een referentiepunt, hoorde Zwaneveld van een vogelaar.

„Het gebied geeft mensen een vrij en ontspannen gevoel”, zegt ze. „Misschien komt het door het gebrek aan van buitenaf opgelegde regels. Grappig genoeg nemen bezoekers wel hun verantwoordelijkheid. Er zijn geen prullenbakken, maar rommel ligt er nauwelijks.”

Een statement voor of tegen de komst van de snelweg is de fotoserie niet. Zwaneveld: „Als ik op de A13 tussen Den Haag en Rotterdam weer eens in de file sta, denk ik: A4, here we come. En als ik op het zandlichaam loop, vind ik het zonde dat het verdwijnt.”

Verdwijnen zal het. Begin juli maakte de Raad van State een kabinetsbesluit tot aanleg van de snelweg onomkeerbaar. Het stuk A4 wordt verdiept aangelegd. Het zandlichaam wordt afgegraven zonder ooit een snelweg te hebben gedragen. Volgend jaar beginnen de werkzaamheden, die in elk geval tot 2015 duren. Kosten: 898 miljoen euro.

    • Ingmar Vriesema