Zelden denk ik aan de dood

In de rubriek ‘Het laatste woord’ praten mensen over hun laatste levensfase.

Daaronder staat wekelijks een necrologie van een niet per se bekende persoon.

„Met mijn 106 jaar en vijf maanden ben ik op twee na de oudste man van Nederland. Kleinkinderen hebben dat via internet uitgevonden. Mij houdt het niet zo bezig. Ik ben een gelovig man. Ik ben dankbaar voor dit prachtige leven en ik geniet van elke dag die God mij geeft.

„Ik voel mezelf bijzonder goed. Ik loop moeilijk, maar ach, dat is techniek. Mijn gezichtsvermogen laat te wensen over. Gelukkig kan ik nog lezen, hoewel dat langzaam gaat.

„Ik heb het druk, op mijn manier. Ik heb altijd gewerkt op terreinen als overheidsfinanciën en bestuursrecht. M’n vakliteratuur houd ik nog altijd bij: nota’s, Kamerstukken, wetsvoorstellen. Machtig interessant. Ik volg het nieuws op de voet, via Radio 1. Als zich iets voordoet op mijn vakgebied kan ik iemand in Den Haag bellen die mij stukken toestuurt. Romans lees ik niet. Ik ga de tijd die mij nog is gegeven niet verdoen met gezellige verhaaltjes.

„Alles wat ik doe, kost me meer moeite en veel meer tijd – dat is wat ik merk van ouder worden. Maar goed, ik leef zonder verplichtingen, ik kan mijn tijd besteden zoals ik zelf wil.

„Ik heb mijn dagen ingedeeld volgens een vast patroon. ’s Morgens ontvang ik bezoek en telefoneer ik: kinderen, kleinkinderen, mensen die mij nog ’s willen spreken. ’s Middags rust ik. ’s Avonds wil ik alleen zijn: om te lezen, naar de radio te luisteren, na te denken. Ik heb in mijn lange leven veel meegemaakt. Ik vind het heerlijk herinneringen te laten stromen – niet zozeer uit nostalgie, maar om te analyseren hoe bepaalde ontwikkelingen zijn gelopen.

„De jaren in het Jappenkamp, zonder te weten waar mijn vrouw en kinderen waren en hoe het hun verging, waren natuurlijk vreselijk. Maar geen moment heb ik getwijfeld of het goed met ons zou aflopen. Mijn geloof heeft me daarbij geholpen en daardoor kon ik ook anderen tot steun zijn. Een Bijbel hadden we niet, maar ik kende hele stukken tekst uit mijn hoofd en verzorgde dagsluitingen. Ik sprak met mensen die de moed lieten zakken en zeiden: ‘De Jap is zo sterk, we winnen deze oorlog nooit.’ Dan zei ik: ‘Ga toch geen reclame voor de Jap zitten maken, heus, het komt goed.’

„Ik heb een leven in dienst van de samenleving achter de rug. Naast mijn werk ben ik ook gemeenteraadslid in Bandung en Batavia geweest, ik ben voorzitter geweest van een ziekenhuisbestuur, heb me ingezet voor kinderbescherming, in kerkelijke kring.

„Voor van alles ben ik steeds gevraagd en zelden heb ik nee gezegd. Eén keer wilde ik weigeren, in 1957. Ik werd uitgenodigd voor een ministerschap, maar ik had op dat moment het vooruitzicht president-directeur van de Trust te kunnen worden. De politiek is toch altijd een onzeker bestaan. Ik zei tegen mijn vrouw: door de oorlog hebben de Indische jaren ons maar een gering pensioen opgeleverd, ik heb al zoveel gedaan voor het algemeen belang, ik ga m’n verdere carrièrekansen nu niet op het spel zetten. De volgende dag zei ik tegen mijn baas: ik moet even naar Den Haag, ze willen dat ik minister word, ik ga uitleggen waarom ik dat niet doe. Als antwoord kreeg ik: zo’n verzoek kun je onmogelijk weigeren. In Den Haag gaf ik Drees een hand en ik zei: goedemorgen, Excellentie. Hij zei: nee, nee, wij zijn binnenkort collega’s, wij tutoyeren elkaar. Ik heb niet eens meer te berde gebracht dat ik wilde weigeren.

„Het overlijden van mijn vrouw, bijna dertig jaar geleden, na 52 jaar huwelijk, is een grote slag voor mij geweest. De leegte die zij heeft achtergelaten, is immens. Van mijn vrienden van vroeger leeft niemand meer. Dat krijg je als je zo oud wordt: je eigen generatie zie je in twintig, dertig jaar tijd helemaal verdwijnen. Dat stemt wel eens droevig.

„Tegelijk moet ik zeggen dat ik een geweldig rijk leven heb gehad. Onze vijf kinderen zijn nu tussen de 64 en 80 jaar. Alle vijf maken het goed, evenals hun partners. Ik heb twaalf kleinkinderen, ook weer met aanhang en kinderen. Ik ben stamhoofd van een grote familie. Met iedereen heb ik een uitstekend contact, ook met de jongelui. Kennelijk vindt iedereen het toch wel aardig zo’n stokoude man als ik een beetje erbij te houden.

„Aan de dood denk ik zelden. Mijn geloof geeft me de zekerheid dat ik niets te vrezen heb. Het is allemaal in Gods hand. Hij beschikt en ik vertrouw op Zijn oordeel. Ik geniet van elke dag die Hij me geeft en alles wat hierna komt, zal ook prachtig zijn.”

Tekst & foto’s Gijsbert van Es

Wie wil meewerken aan deze rubriek kan een e-mail sturen naar laatstewoord@nrc.nl.Twitter: #hetlaatstewoord

    • Gijsbert van Es