Magische krachten van porselein

Een draak op een Chinees bord is meer dan een plaatje. Museum Princessehof maakte een tentoonstelling over symbolen van geluk.

Elke tentoonstelling is een wandeltocht. Je loopt op je gemak een uurtje door de zalen. Keramiekmuseum Princessehof in Leeuwarden doorbreekt die sleur met de tentoonstelling 10.000 x Happiness! Gelukssymbolen op Chinees porselein. Bij het startpunt staat een afbeelding van een grote, rijk versierde Chinese schaal. Pijlen wijzen naar details in de voorstelling en korte teksten verklaren bijvoorbeeld dat de pioenroos in het centrum van de schaal staat voor vrouwelijke schoonheid en elegantie en dat de perzik aan de rand verwijst naar de ‘perziken van de eeuwigheid’. Het zijn allemaal symbolen voor geluk en lang leven. De schaal blijkt een verrassend positieve boodschap te hebben, 10.000 x Happiness.

Weg tempo van de wandeling, want je blijft maar heen en weer lopen tussen de muurtekst en de vitrine waar de echte schaal staat om steeds nieuwe symbolen te ontdekken. Dat schiet niet op. En verderop ontwaar je in de eerste zaal zeker nog eens vijftien schalen, flessen, potjes, vazen, wierookbranders, kommen en grafplastieken. Allemaal versierd met betekenisvolle symbolen, geschilderd, driedimensionaal of in reliëf. Die eerste zaal behandelt enkel nog maar het thema ‘Kosmos’. Dit gaat uren kosten.

Iedere draak blijkt in welke vorm dan ook voor de positiefste van alle gelukwensen te staan. Wie de draken afzonderlijk gaat bestuderen, maakt van de wandeltocht een meerdaagse kunstreis. Je blijft kijken: prachtig hoe die draak zich rond een groene kom heeft gevleid en dreigend zijn muil spert.

Verderop staat een dier met het hoekige hoofd van een rottweiler. Mooi hoe hij als een Frans bulldogje over de bodem van een eenvoudig schaaltje huppelt. Volgens het begeleidende tentoonstellingsboekje – de echte catalogus verschijnt nog – is het een qilin en net als de draak een van de vier hemelse dieren. „Op een westerling komt de qilin misschien wat bedreigend over, maar voor de Chinezen is dit een dier met louter positieve magische krachten, dikwijls uitgebeeld als vlammen die uit zijn lichaam slaan. De verschijning van een qilin is altijd een goed teken.”

Als je zo nauwkeurig naar Chinees keramiek gaat kijken – en daar dwingt deze tentoonstelling op een aangename manier toe – dwaal je als door een sprookjesland waar paarden onvermoede betekenissen krijgen. Ze staan voor snelheid, kracht en militaire macht. Maar als er acht paarden bij elkaar staan, dan is dat een verwijzing naar een in China algemeen bekende legende over keizer Mu Wang.

Zo leert de expositie dat op Chinese keramiek een afbeelding nooit zo maar iets is. Vaak verwijst het naar literaire en historische teksten. Halverwege 10.000 x Hapiness! verlang je bijna naar de tijd dat je zo’n vaas alleen maar ‘mooi’ hoefde te vinden.

Bij twee enorme siervazen – het type dat ook in Chinese restaurants staat – dringt het door: dit zijn geen gebruiksvoorwerpen maar schilderijen. En wie, aangekomen bij één van de laatste vitrines, daar de schaal in roze, rood en groen met een haas ontdekt, weet dat hij een haas zelden zo mooi afgebeeld zag. Hij staat daar in een landschap aan de rand van een plateau, de oren naar achteren, opengesperd oog en trillende snorharen. Erboven een mooie bloem.

In het expositieboekje staat een verhaal over de schone dame Chang E die op de maan woont. Het is een waardevolle aanvulling op de Griekse mythologie die de godin van de jacht op de maan plaatst. Chang E is naar de maan gevlucht omdat ze haar man beroofde van zijn onsterfelijkheidsdrank. En die schitterende maanhaas is haar gezelschap daar.

10.000 x Happiness!, gelukssymbolen op Chinees porselein. Keramiekmuseum Princessehof, Leeuwarden. T/m 30 oktober, di-zo 11-17. Inl: princessehof.nl ****

    • Dirk Limburg