Apple was ooit voor het individu

Apple was deze week op de beurs even het meeste waardevolle bedrijf ter wereld. Apple doet er alles aan om patenten te beschermen.

1984 won’t be like 1984 riep Apple bij de introductie van de Macintosh computer in 1984. De nieuwe Apple moest het alternatief worden voor de pc’s van marktleider en ‘Big Brother’ IBM.

Ruim vijfentwintig jaar later zijn de rollen omgedraaid. Onlangs daagde Motorola Apple uit met een campagne voor een nieuwe mobiele telefoon: 2011 looks a lot like 1984. It’s time for more choices.

Is Apple Big Brother geworden? Het zat er al een tijd aan te komen, maar donderdag wist Apple gemeten in beurswaarde oliebedrijf Exxon Mobil een aantal uur in te halen als meest waardevolle bedrijf ter wereld. De aandelen van Apple waren gisteren ruim 346 miljard dollar waard, Exxon Mobil staat inmiddels weer bovenaan met 348 miljard dollar.

Apple’s cijfers zijn duizelingwekkend: het afgelopen half jaar verdiende het bedrijf 12 miljard dollar. Vorige maand werd bekend dat Apple meer geld in kas heeft dan de Amerikaanse overheid, ongeveer 75 miljard dollar. Apple profiteert vooral van de opkomst van snel mobiel internet en de bijbehorende apparaten die Apple verkoopt: opgeteld bijna een kwart miljoen iPhones en iPads per dag. De waarde gaat door de komst van de nieuwe iPhone5, waarschijnlijk in september, alleen nog maar groeien

Apple heeft zelf altijd gezegd een bedrijf voor het individu te zijn. Bij de introductie van nieuwe apparaten sprak Apple over iThink, therefore iMac (bij de iMac-computer), 1.000 songs in your pocket (de iPod) en the internet in your pocket (iPhone). Computers zijn „fietsen voor ons brein”, zei topman Steve Jobs ooit. Een telefoon, een tablet, een computer: het zijn allemaal uitvindingen die ons brein versnellen en onze gedachten vooruithelpen. Helpen ons leven beter te maken.

Maar is deze filosofie nog wel houdbaar? Apple begeeft zich op onbekend terrein: dat van ‘massaal individualisme’. En een marktleider is „minder charmant” voor het individu, volgens marketingonderzoeker Bas Hillebrand van de Radboud Universiteit Nijmegen. „Groot zijn komt bedreigend over. Het verblindt voor alternatieven. Daar kan een consument zich tegen keren.”

Daar is nog weinig van te merken. Consumenten blijven braaf Apple-producten kopen, gestuwd door een ijzersterke marketingtactiek met geheimzinnige en gelikte productpresentaties. Website iPhoneclub deed een peiling onder haar lezers waaruit bleek dat de meerderheid nu al zegt de iPhone5 ongezien te gaan kopen. „Zonder nog te weten wat de specificaties zijn of wat de prijs is”, vertelt Jean-Paul Horn van iPhoneclub. Dat Apple van elitemerk een massamerk is geworden deert niet, volgens Horn. Het maakt het „ecosysteem” beter, zegt hij. Ofwel: hoe meer Apple-fanaten, hoe meer bedrijven hun systeem of websites geschikt maken voor Apple-software.

Het zijn vooral de economen die zich zorgen maken. Het bedrijf is zo’n dominante speler geworden dat het zware kortingen kan bedingen bij bedrijven die onderdelen leveren voor Apple’s apparaten. De iPad is relatief goedkoop, omdat Apple bij Aziatische fabrieken grote hoeveelheden onderdelen reserveert. Vorig jaar leidde dat tot tekorten in de chipindustrie, waardoor concurrenten van Apple meer moesten betalen. „Apple is een soort Wal-Mart geworden in technologieland”, schreef The Wall Street Journal onlangs.

Apple valt daarnaast de concurrentie hard aan via patentrechtszaken: het bedrijf heeft talloze patenten geregistreerd, van de ronde hoeken op de iPhone en iPad, tot de vorm van de icoontjes en draadloos opladen. Met succes. Deze week oordeelde de rechter dat de Samsungs Galaxy Tablet 10.1 te veel lijkt op de iPad en de smartphone Galaxy S te veel gelijkenissen heeft met de iPhone 3GS. Samsung mag haar producten niet in de EU verkopen. Voor Nederland wordt een uitzondering gemaakt, omdat hier een aparte rechtszaak loopt over drie patenten. Apple eist onder meer alleenrecht op de ‘veegbeweging’ waarmee een toestel ontgrendeld wordt. De rechter doet in september uitspraak. Tot die tijd zullen Apple en Samsung elkaars producten niet proberen te blokkeren, zo maakten ze vrijdag bekend.

En er zijn meer ruzies. Ook Motorola en HTC zijn aangeklaagd vanwege, volgens Apple, het „slaafs kopiëren” van het Apple-design. Al deze bedrijven maken gebruiken van Android-software, gemaakt door Google. De advocaat van Google David Drummond beschuldigde Apple vorige week van een „georganiseerde, vijandige campagne” tegen zijn bedrijf, met patenten die zijn bedrijf „verstikken”.

Maar Apple’s agressieve benadering is wel te begrijpen, volgens voormalig Wired-redacteur Leander Kahney, schrijver van Cult of Mac. „Toen Jobs de iPhone presenteerde maakte hij duidelijk dat hij iets speciaals in handen had. En bereid was er in de rechtbank voor te moeten vechten”, schrijft hij per e-mail. „Apple wil geen concurrenten kapotmaken, zoals Microsoft dat altijd gedaan heeft. Ze zijn bezorgd dat ze niet meer het beste product kunnen maken.”