Zeer succesvolle eenheidsworst

In 2014 zijn de Olympische Winterspelen in de Russische badplaats Sotsji.

In de tijd van de Sovjet-Unie was sport nog een bron van nationale trots.

The official opening of the XXII Olympic Games in the Luzhniki Stadium. RIA Novosti

Op sportgebied was alles beter in de Sovjet-Unie. Dat bleek maar weer eens tijdens de afgelopen Winterspelen van 2010 in Vancouver. De Russische atleten behaalden zo weinig gouden medailles, dat premier Poetin zijn woede niet kon verbergen en fel uitviel tegen zowel de minister van Sport als het Russisch Olympisch Comité. Zelfs met kunstrijden op de schaats werd geen medaille behaald, voor het eerst sinds 1964.

In het Sportmuseum in de gewelven van het Loezjniki-stadion is van die recente nederlagen niets te merken. De Winterspelen van 2010 hebben zelfs geen plaats gekregen. Alles is gericht op de Sovjet-Unie, toen sport nog een bron van nationale trots was, een uiting van de juistheid van het communistische systeem dat betere mensen zou voortbrengen.

Opvallend is dat het kleine museum slechts uit enkele lange gangen met vitrines bestaat. Tussen die vitrines in liggen dikke, in plexiglas gevatte boekbladen die het verhaal van de overwinning vertellen.

Dat verhaal begint in de zeventiende eeuw, als de legendarische generaal Soevorov zijn manschappen gaat trainen, zodat hun kracht en uithoudingsvermogen op het slagveld toenemen. Vechtsporten als worstelen, boksen en gewichtheffen komen vanaf dan in de mode.

In de loop van de negentiende eeuw wordt er ineens gefietst en komen de sportsociologen en -theoretici op. Die eerste fiets staat in het museum tussen de gordijnen geparkeerd. Je vraagt je erbij af hoe je er in godsnaam enige snelheid op kon maken.

Op de Olympische Spelen van 1908 in Londen behaalt de eerste Rus, kunstschaatser Nikolaj Panin, een gouden medaille. Voor hem is in het museum dan ook veel aandacht. Sport was in zijn tijd nog iets voor heren. Panin was een student wiskunde aan de Universiteit van Sint-Petersburg, die zich op veel sportgebieden liet gelden, zoals roeien, fietsen, atletiek en pistoolschieten. Dankzij zijn overwinning was hij ineens een held, die tot aan zijn dood in 1956 vereerd zou worden.

In een land waar het maandenlang sneeuwt en vriest is het logisch dat een sportmuseum veel aandacht schenkt aan de wintersporten. Schaatsen en ijshockey, daarin blonken de Russen uit. Vitrines vol schaatsen, skiattributen en ijshockeysticks vullen dan ook de ruimte.

Een ereplaats wordt ingenomen door zwemster Ludmila Vtorova, die in de jaren twintig en dertig op zwemwedstrijden in binnen- en buitenland won, maar nog bekender werd als model van de modernistische Sovjet-schilder Aleksandr Deyneka. Van haar heeft het museum krantenknipsels verzameld, die haar levensverhaal vertellen.

Eigenlijk is het museum een verzameling verhalen van bijzondere mensen. Van keurige, goed opgeleide en welgemanierde burgers van voor de revolutie tot sterke, getalenteerde boeren en arbeiders uit de Sovjet-Unie. Een mooie levensgeschiedenis is die van de geleerde bokser Evgeni Ogurenkov, die meer dan tachtig boeken over zijn sport schreef.

De Sovjet-Unie exporteerde haar opvattingen over sport naar al haar vazalstaten in Oost-Europa. Daardoor ontstond in die landen een soort kopie van het leven in de Sovjet-Unie. Oost-Duitse sporters verschilden bijvoorbeeld in uiterlijk, techniek en snelheid niet van hun Russische collega’s. Het was kwalitatief hoogstaande eenheidsworst. Het museum laat dat heel goed zien aan de hand van foto’s van atletiekwedstrijden in Katowice en Boedapest.

De basis voor de opvatting dat sport belangrijk was voor de realisering van het socialisme was de lichamelijke opvoeding voor de jeugd, die niet vroeg genoeg kon beginnen. In een aparte vitrine liggen mooie foto’s van jonge vrouwen die gymnastiek beoefenen in lange rokken in de Moskouse Leninheuvels. Ook zijn er instructieboekjes te zien voor beginnende sporters. Hun vormgeving is vaak ronduit ontroerend. Titels als ‘Het sportveld op de kolchoz’ of ‘Schaatsen en sleetjerijden voor kinderen’ doen bijna een nostalgisch verlangen in je opkomen naar een tijd waarin de Russische sport alom zegevierde.