President onder druk door kussende studenten

Een protestgolf schaadt de populariteit van president Piñera. Goed onderwijs is duur en studenten willen geen schulden meer maken.

In Chili spreken ze al van een Chileense winter, nu de landelijke protesten voor beter onderwijs al twee maanden aanhouden. Deze week bereikte de onvrede een voorlopig hoogtepunt: meer dan 100.000 mensen gingen in de hoofdstad Santiago de straat op om te demonstreren voor ingrijpende hervormingen in het onderwijsstelsel.

In het begin waren de protesten van studenten, scholieren en leraren vooral creatief. Er waren massale kiss-ins of demonstranten gingen verkleed als superhelden.

De afgelopen weken is de aanpak echter veranderd. Scholen werden bezet en tijdens de demonstratie van dinsdag braken er rellen uit in de hoofdstad Santiago.

Het conflict draait om hervorming van het openbaar onderwijs. Toen de rechtse miljardair Sebastián Piñera vorig jaar de presidentsverkiezingen won, beloofde hij onder meer verbetering van het onderwijs. Hij zou dus doen wat de linkse coalitie, Concertación, die voor hem twintig jaar aan de macht was geweest, jarenlang had nagelaten. Ondanks Piñera’s woorden zijn ingrijpende hervormingen in het onderwijs echter uitgebleven.

De kwaliteit van het openbaar onderwijs in Chili is de afgelopen decennia hard achteruitgegaan door het uitblijven van overheidsinvesteringen. Tegelijkertijd hebben de particuliere scholen een enorme groei doorgemaakt. Op basis van een decreet van dictator Augusto Pinochet werd in 1981 een system geïntroduceerd dat het openen van particuliere universiteiten stimuleerde. Studenten maken hoge schulden om deze dure opleidingen te kunnen volgen. De openbare universiteiten kampen ondertussen met begrotingsproblemen en slecht onderwijs.

Chili (17 miljoen inwoners) kent nog altijd een zeer ongelijke verdeling van de welvaart. Daardoor is voor veel Chilenen goed onderwijs, dat dus meestal particulier is, onbetaalbaar. Veel studenten hebben er genoeg van zich diep in de schulden te moeten steken om te kunnen studeren aan particuliere universiteiten.

De opgelaaide protestgolf heeft Piñera onverwacht onder grote druk gezet. Zijn populariteit is naar een ongekend dieptepunt gedaald, terwijl zo’n 70 procent van de Chileense bevolking, volgens recente opiniepeilingen, de demonstranten steunt.

Het is een hard gelag voor de president die een jaar geleden nog op veel waardering kon rekenen.

Toen wist hij de meerderheid van het volk achter zich te krijgen dankzij zijn voortrekkersrol bij de reddingspoging van de ingesloten 33 mijnwerkers in Copiáco.

Piñera is een succesvolle zakenman en de eerste rechtse president sinds de dictatuur (1973-1990). Hij won de verkiezingen vooral omdat de Chilenen hun buik vol hadden van twee decennia Concertación. Hij won ook omdat Chileense jongeren, uit cynisme, de stembus massaal hadden gemeden.

Maar nu hebben de jongeren zich nadrukkelijk in politieke debat gemengd. De plotselinge uitbarsting van verzet wordt daarbij ook gezien als een uiting van onvrede met de rest van het beleid van de president.

Hij zou te veel luisteren naar het bedrijfsleven en te weinig oog hebben voor sociale problemen, zo luidt de kritiek. Zo zijn er deze week ook demonstraties voor beter openbaar transport gehouden.

In juni waren er al grote protestmarsen tegen het voornemen van Piñera een grote dam te laten bouwen in Patagonia. De energiebehoefte van de snelgroeiende economie van Chili zal de komende 15 jaar verdubbelen en de dam moet daar deels in voorzien.

Milieuactivisten, en veel Chilenen overigens, vinden dat de president zo hun nationale trots, het natuurgebied Patagonia, verkwanselt.

Vorige week donderdag maakte Piñera bovendien een inschattingsfout door aangekondigde studentendemonstraties te verbieden op basis van een wet uit de tijd van de dictatuur.

Uit boosheid over de ingreep kreeg de protestbeweging brede steun uit andere geledingen van de Chileense maatschappij.

Om verdere escalatie van de protesten te voorkomen had Piñera eind vorige week al een plan aangekondigd met 21 hervormingen.

Die hadden onder meer betrekking op het geven van studiebeurzen en regelingen voor studenten met hoge schulden en het introduceren van hogere salarissen voor leraren.

Het was tevergeefs. De actievoerders wezen de plannen af. Sterker nog: de volgende landelijke protestmars is al gepland, voor donderdag 18 augustus.

    • Philip de Wit