'Midnight's children wel dertig keer gelezen'

Wat staat er in de boekenkast? Bekende namen uit de wereld van de economie vertellen over de werken die hen het meest inspireren. Matthijs van der Lely, directeur van Selexyz, is ‘allesvreter’.

Nederland, Bussum, 02-08-2011. Portret van Matthijs van der Lely, directeur van Selexyz Boekhandels bv. Foto: Andreas Terlaak Andreas Terlaak

Matthijs van der Lely, directeur van boekhandelketen Selexyz, ondertekent zijn e-mails met een tweeregelige recensie van zijn laatst gelezen boek. „Alles wat een boek zou moeten zijn”, oordeelt hij dan, of: „Een wereldboek!”

Met Selexyz gaat het niet goed: hoge kosten bij de verzelfstandiging uit Boekhandelsgroep Nederland,dalende omzet in de detailhandel en concurrentie van webwinkels als bol.com dwingen Van der Lely om personeel te ontslaan, winkeloppervlakte af te stoten en soberder in te kopen. Voor een collectief sociaal plan is niet genoeg geld. Maar zijn liefde voor boeken wordt er niet minder om. Hij verslindt er „zo’n honderdplus per jaar”. De inhoud van de boekenkast in zijn huis in Bussum is „100 procent” gelezen.

„Van De Kameleon en Bob Evers ben ik via Wilbur Smith bij de literatuur terechtgekomen. Midnight’s Children van Rushdie heb ik wel dertig keer gelezen, Karakter van Bordewijk minstens tien keer. Ik ben een allesvreter. Boeken hebben altijd een groot deel uitgemaakt van mijn leven. Misschien omdat Jan de Hartog mijn oom was en veel over de vloer kwam. Vroeger ging er een koffer met boeken mee op vakantie, voor mijn zusje en mij. Dit huis is de vroegere ezelstal op het landgoed waar Frederik van Eeden in 1898 de kolonie Walden stichtte.

„Op dit moment is mijn grootste inspiratie The seven habits of highly effective people (1989) van Stephen Covey. Dat moet iedereen lezen. Als je in de twintig bent, denk je alleen maar aan carrière maken en mag dat ten koste gaan van heel veel, maar als je rond de dertig bent, ontdek je dat mensen aardiger doen als je aardig tegen hén bent. Daar gaat dit boek over: het beste uit mensen halen. Wie goed doet goed ontmoet.

„Ambities zijn mij niet vreemd hoor, ik ben wel competitief. Toen ik ongeveer twintig was las ik The Fountainhead van Ayn Rand voor het eerst. Over Howard Roark, de jonge architect die tegen de wil van iedereen in zijn doelen wil bereiken. Dat kwam heel dicht bij me, zo was ik ook. Al las ik in dezelfde periode On the road van Jack Kerouac. Later, toen ik op internet het een en ander over Ayn Rand las en doorkreeg dat zij de grote inspirator van de Republikeinse stroming in de Verenigde Staten was, schrok ik me kapot.

„Die competitiedrang verdwijnt bij mij met de jaren. Op een gegeven moment kom je erachter dat je niet altijd hoeft te winnen. Nu probeer ik anderen te laten winnen, de medewerkers van Selexyz bijvoorbeeld. Dat 10 procent van het winkelpersoneel nu wordt ontslagen en er ook op het hoofdkantoor een reorganisatie komt, raakt mij enorm. We zullen dit jaar zeker met verlies afsluiten, maar we doen er alles aan om volgend jaar weer zwarte cijfers te halen.

„In 2009 las ik Appetite for self-destruction van muziekjournalist Steve Knopper, over de teloorgang van de platenindustrie door de digitalisering. Mijn hemel! Door dat boek ben ik veel serieuzer gaan nadenken over hoe groot de bedreiging van internet is, ook voor de boekhandels. Het heeft ons er mede toe bewogen om een digitaal directeur aan te stellen. Zij gaat nu onder andere over de e-books en de Oyo, onze e-reader.

„In de periode tussen 2001 en 2007 zijn Nederlanders alleen maar meer gaan lezen, naar mijn mening mede dankzij de Harry Potter-reeks van J.K. Rowling. Nu lijkt dat effect weer weg te zijn en dalen de omzetten van de boekhandels. Ik ben wel nerveus onder de situatie, maar vertrouw er ook op dat we weer uit deze crisis komen.”

    • Hanneke Chin-A-Fo