Cameratoezicht: straks ook op de crèche?

Kinderdagverblijven zouden veiliger worden met cameratoezicht. Minister Kamp overweegt dit toe te staan, maar deskundigen hebben hun twijfels.

Een camera in de slaapzaaltjes. Een camera gericht op de keuken. Op het toilet, in de speelruimtes, op het pleintje. Als kinderdagverblijven ertoe overgaan om cameratoezicht in te voeren, zouden die camera’s alle hoeken en gaten van het kinderdagverblijf moeten dekken. Anders zou het toezicht geen zin hebben: medewerkers zouden de kinderen immers overal kunnen misbruiken.

Vanmorgen werd bekend dat minister Henk Kamp (Sociale Zaken, VVD) in overleg is met de branche, om eventueel cameratoezicht in te stellen op crèches en kinderdagverblijven. Gisteren al bleek dat hij vanaf volgend jaar jaarlijks 24,9 miljoen euro uittrekt voor toezicht en controle van crèches, buitenschoolse opvang en gastouders. Er komt een expertisecentrum, kinderdagverblijven krijgen hoe dan ook één keer per jaar bezoek van de GGD-inspectie en als er aanleiding toe is, wordt dat toezicht direct aangescherpt.

Cameratoezicht is een manier om het ‘vierogenprincipe’ te handhaven: het idee dat medewerkers nooit een langere periode alleen mogen zijn met de kinderen, zodat ze geen misstappen kunnen begaan. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), die overleg voert met Kamp over het toezicht op de kinderopvang, is niet op voorhand voor of tegen toezicht via camera’s. „Wij zijn zeer vóór het vierogenprincipe. Hoe kinderdagverblijven dat uitvoeren, dat laten we aan hen.”

Ouders zullen, als hun kinderdagverblijf besluit cameratoezicht in te stellen, in eerste instantie vanuit de veiligheid van hun kind denken, zegt Arnold Roosendaal, jurist op het gebied van recht en technologie, en als onderzoeker verbonden aan de Universiteit van Tilburg. „Hun eerste gedachte zal zijn: nou ja, op deze manier weten we in elk geval zeker dat er niets gebeurt.”

Maar cameratoezicht installeren, zou een oplossing zijn die te ver gaat voor het probleem dat kinderdagverblijven moeten oplossen, denkt hij. „Natuurlijk komt het voor dat er dingen misgaan, dat is gebleken in Amsterdam. En dat is zeer ernstig. Maar continu medewerkers filmen, lijkt me buiten proportie”, zegt Roosendaal. Werknemers zullen zich bekeken voelen. Camera’s werken beklemmend en zullen hun gedrag tegenover kinderen niet ten goede doen veranderen.

Ook de commissie-Gunning, die de Amsterdamse zedenzaak onderzocht en naar aanleiding daarvan adviseerde hoe de branche veiliger kan, wijst op dit punt. De spontaniteit uit de omgang tussen medewerkers en kinderen zal verdwijnen. De commissie „heeft weinig ondersteuning gevonden voor het installeren van cameratoezicht”, omdat het een basishouding van wantrouwen tegenover werknemers laat zien, in plaats van een basis van goed vertrouwen. Bovendien, zegt de commissie-Gunning: „Camera’s kunnen zelfs een extra risico vormen als de beelden in verkeerde handen vallen.”

Dan is er nog een probleem van praktische aard. Anders dan bijvoorbeeld bij camera’s in tankstations of winkels, zou er iemand continu de beelden van die camera’s moeten bekijken, zegt Roosendaal. „Als de politie de beelden van tankstations bekijkt, is er een tijdsindicatie: er is een overval geweest, dus de politie weet dan precies van welke tijd de beelden bekeken moeten worden.” Bij cameratoezicht in kinderdagverblijven is er geen enkele indicatie wanneer, hoe laat of bij welke werknemer er precies extra opgelet zou moeten worden. Beelden zouden dus veel vaker en met bepaalde intervallen moeten worden bekeken – dat kost tijd en geld.

En mág het eigenlijk zomaar, een continu cameratoezicht? Momenteel moeten ouders er zelfs toestemming voor geven als een kinderdagverblijf foto’s of filmpjes die gemaakt zijn van hun kinderen, op de site wil plaatsen of op een andere manier extern wil gebruiken. Dat schrijft de Wet bescherming persoonsgegevens voor. Voor een continu cameratoezicht zouden ouders dus ook zeker toestemming moeten geven.

Daar komt nog bij dat er regels bestaan voor de werknemers: die hebben namelijk ook rechten als het gaat om privacy op de werkvloer. Ondernemingen moeten aannemelijk kunnen maken dat toezicht nodig is. Bij grotere bedrijven moet de ondernemingsraad toestemming geven.

Sociale Zaken kan natuurlijk tot wetgeving besluiten en specifiek de kinderopvang wettelijk toestemming verschaffen om camera’s te plaatsen. Minister Kamp is momenteel in overleg met de branche, in september komt hij met een wetsvoorstel. In het overleg zal een opmerking van de commissie-Gunning in het achterhoofd meespelen: „De inzet van personeel om cameratoezicht effectief te maken, kan beter worden ingezet om altijd twee volwassenen op de groep te hebben.”