Behoedzame Fed strooit niet met geld

De Amerikaanse centrale bank liet zich gisteren niet verleiden tot grootschalige stimulering van de economie. Wel blijft de rente tot 2013 extreem laag. Juist die lage rente veroorzaakte de crisis.

Voorzitter Ben Bernanke van de Federal Reserve, het Amerikaanse stelsel van centrale banken, leende ooit beeldspraak van de econoom Milton Friedman toen hij suggereerde deflatie te kunnen bestrijden door simpelweg vanuit de lucht geld te dumpen. Het kwam hem op de bijnaan Helikopter Ben te staan. Maar Bernanke laat zijn helikopter nu even in de garage staan. Hij is niet van plan bankbiljetten over het land uit te strooien.

Nu kiezen Bernanke en zijn collega’s bij de Fed voor minder drastische, maar nog steeds ongekende, maatregelen om de economie te stimuleren. In zeer duidelijke taal kondigde de Fed aan de rente extreem laag te houden tot minstens halverwege 2013. De komende twee jaar kunnen Amerikaanse banken zo goed als gratis geld krijgen van de Fed. De bedoeling is dat banken daardoor goedkoop kredieten kunnen verstrekken aan consumenten en bedrijven. Zo moet de vraag naar producten en diensten aantrekken en kan de economie groeien.

Het comité van de Federal Reserve dat de rente bepaalt (Federal Open Market Committee) toonde zich gisteren in een verklaring somberder over de Amerikaanse economie. „Economische groei is dit jaar tot dusver aanmerkelijk lager dan het comité had verwacht”, schrijven de tien centrale bankiers die lid zijn van de machtige club. Ze sommen op: de arbeidsmarkt verslechtert, werkloosheid is gestegen, consumentenbestedingen nemen niet toe en de huizenmarkt ligt volkomen plat. Het enige positieve signaal dat het comité kon ontwaren, was dat bedrijven meer investeren in software en materieel. De sombere toestand rechtvaardigt ingrijpen, meent de Fed.

Volgens economen van de Britse vermogensbeheerder Schröders zijn er zeker redenen waarom de Fed opnieuw de geldpers aan kon zetten. Sinds het begin van de maand zijn aandelen wereldwijd met circa 10 tot 15 procent gedaald. Dat is volgens Schröders funest voor het consumentenvertrouwen en zou ingrijpen mede rechtvaardigen. Voorafgaand aan de eerdere twee besluiten massaal de economie te stimuleren, daalden beurskoersen ook met 15 procent.

Een tweede reden om volgens de vermogensbeheerder in te grijpen is dat de schuldencrisis kan omslaan in een systeemcrisis. Europese banken brengen elkaar hogere kosten in rekening voor interbancaire leningen. Ook stallen Europese banken momenteel geld bij de ECB tegen een lager rentetarief in plaats van het tegen hogere rentes uit te lenen aan elkaar. De situatie is nog niet vergelijkbaar met de kredietcrisis van 2008, maar als Europese banken elkaar gaan wantrouwen kan het snel gaan. Omdat de Europese banksector nauw verweven is met de Amerikaanse, kan een crisis snel de andere kant van de oceaan bereiken. Volgens analisten rechtvaardigt dat het preventief ingrijpen van de Federal Reserve.

Desondanks besloot het rentebepalende comité van de Fed niet om opnieuw geld in de economie te pompen. Niet zo gek. De balans van de Federal Reserve is in de drie jaar na de crisis gezwollen tot ruim 2.800 miljard dollar. Maar de eerdere ingrepen van het stelsel van Amerikaanse centrale banken hebben de economie niet heel duidelijk geholpen. Banken leenden wel goedkoop geld van de Fed, maar staken dit voor een belangrijk deel in aandelen, waardoor beurskoersen opliepen. Consumenten en bedrijven profiteerden wel iets. Het vertrouwen steeg en zelfs de huizenmarkt veerde op. Maar echt blijvend en krachtig herstel bleef uit.

De werkloosheid bleef hoog en de banengroei laag. Voor de Fed is dat pijnlijk. Waar de ECB alleen de prijsstabiliteit in de eurozone dient te bewaken, is de Fed ook belast met de taak zich te ontfermen over werkloosheid. Na dramatisch werkgelegenheidcijfers in juni kwamen er in juli opeens 154.000 banen bij in de private sector. Niet genoeg om de werkloosheid aanzienlijk te doen dalen, maar het laat wel zien dat er een teken van leven is. Wellicht dat de Fed eerst wil zien of de arbeidsmarkt op eigen kracht aantrekt voor er weer paardenmiddelen worden ingezet.

Grootschalige stimuleringen bleven uit, maar de Fed wist beleggers positief te verrassen door expliciet te melden dat de rente de komende twee jaar op 0 tot 0,25 procent blijft. Dat besluit was binnen het rentebepalende comité omstreden. De gouverneurs van de centrale banken van Dallas, Minneapolis en Philadelphia stemden tegen. Normaal gesproken streeft het comité naar consensus. Expliciete verdeeldheid is opmerkelijk. De haviken binnen de Fed waren liever vager gebleven over hoe lang de rente historisch laag zou blijven.

Aarzeling over een lange periode van goedkoop geld is gezien het recente verleden niet vreemd. Vriend en vijand zijn het eens dat de jarenlange periode van lage rente onder bankpresident Alan Greenspan na de dotcombubbel een belangrijke oorzaak was van de financiële crisis. De lage rente maakte het lucratief voor banken om ogenschijnlijk goedkope hypotheken en kredieten te verstrekken aan huiseigenaren en consumenten. Zodra de rente steeg nam het aantal wanbetalers explosief toe.

De aandelenmarkten negeerden de verdeeldheid binnen de Fed en toonden zich tevreden met de aangekondigde maatregel. Voor de tweede keer deze week wist een belangrijke centrale bank rust te creëren op de markten. De ECB wist de obligatiemarkten te kalmeren door Italiaanse en Spaanse staatsleningen te kopen. De ingrepen bieden verlichting maar centrale banken zijn niet in staat de Europese en de Amerikaanse schuldencrises op te lossen. Die verantwoordelijkheid, zoals ECB-president Trichet stelselmatig blijft herhalen, is aan de regeringen. De Fed en de ECB kunnen de politiek hooguit de benodigde tijd gunnen.

    • Melle Garschagen