Vechten met en zonder reden

Al te vrome analyses over straatrellen, zoals in Londen, zijn zinloos. Jongeren vervelen zich vaak, zeker jongeren die de school niet zien als investering in de toekomst maar als hinderlijke disciplinering van de dag. En sommige van die jongeren vinden het spannend, rechtvaardig, gaaf of cool – het woordgebruik varieert al naar gelang de tijdgeest – om met de politie te vechten, die te verjagen en vervolgens winkelruiten in te kinkelen en er met de buit vandoor te gaan.

Als ze daarvoor ook nog een politiek getint alibi hebben, is de cirkel rond. De plunderende jongeren kunnen zich dan presenteren als ‘rebels with a cause’. Hun uitdagende vraag aan het officiële gezag wordt dan: ‘wie is hier de baas in de buurt, jullie politie of wij?’

Dat laatste gebeurt in Londen. Aanleiding voor de eerste rellen was de dood van een jonge vader, die donderdag door een politieman in de wijk Tottenham was doodgeschoten, waarna de buurt verhaal kwam halen en er ongeregeldheden uitbraken die zich daarna over stad en land uitbreidden.

Raciale en/of religieuze verschillen doen er minder toe. Alle oudere bewoners en middenstanders in de wijken, die het toch al moeilijk hebben, zijn de dupe.

Volgens de politie waaiert het geweld uit door kopieergedrag. Deze spoort met eerdere oproeren in Engeland en elders. In Frankrijk begon het geweld van 2005 in de banlieues met de dood van twee jongens die de politie achterna zat. In Nederland was een incident met de politie in 2007 de lont in het kruitvat van Ondiep in Utrecht.

Maar alle nuchterheid ten spijt, het feit dat het Britse oproer zo snel uitwaaiert en daarom de vriendschappelijke voetbalwedstrijd tussen Engeland en Nederland in Wembley niet doorgaat, geeft wel te denken. Hebben regering en politie de steden nog wel onder controle? Premier Cameron is zich daarvan bewust. Teruggekeerd van vakantie riep hij het Lagerhuis bijeen en trok hij de politieverloven in. Alleen het leger zet hij niet in om de orde te herstellen die hij zichtbaar is kwijtgeraakt.

Het ligt niet voor de hand dat hij naderhand de jeugd met zachte hand tegemoet zal treden. Zijn kiezers vragen het tegenovergestelde, zeker nu ze worden getroffen door een economische recessie die eerder noopt tot trimmen dan tot uitbreiden van sociale programma’s.

Maar snel hard optreden alleen is niet genoeg, ook niet in een maatschappij die toch al veel scherpe tegenstellingen kent. Een structureel probleem is dat de politie zich te weinig op straat vertoont en vaak pas achteraf aan de hand van videobeelden de daders wil grijpen. Engeland is een van de best bewaakte samenlevingen. Zij het niet door geüniformeerde agenten maar door camera’s. Zo creëer je geen sociale veiligheid.