Revolutie! Het probleem is de werkelijkheid

In Sidi Bouzid, waar de opstand in Tunesië tegen het bewind van sterke man Ben Ali in december begon met de zelfverbranding van Mohamed Bouazizi, hadden vorige maand weer rellen plaats. Er werd met benzinebommen gegooid, een jongen werd doodgeschoten. Ook elders in Tunesië werden onlusten gemeld. En het blijft onrustig.

De vlucht van Ben Ali werd een paar weken later gevolgd door het gedwongen aftreden van de Egyptische president Mubarak. Het geheel werd destijds begroet als een doorslaggevende overwinning voor vrijheid en democratie. Maar zo doorslaggevend was die overwinning niet. In Sidi Bouzid is sinds de opstand weinig veranderd, zeggen de inwoners nu.

Zowel in Tunesië als in Egypte bleven belangrijke elementen van de oude orde aan de macht, al verdween het gezicht ervan. De jonge activisten die Ben Ali en Mubarak wegkregen, gaan daarom steeds weer de straat op om de nieuwe gezichten aan de macht tot democratische hervormingen te bewegen. In Egypte gebeurde dat de voorbije weken weer met honderdduizenden, in even groten getale als vóór de val van Mubarak. In Tunesië verzuchtte premier Beji Caid Essebsi: „Ik kan niet toveren!”

Een groot probleem is de werkelijkheid. Neem Egypte (voor Tunesië geldt op kleinere schaal ongeveer hetzelfde): 85 miljoen inwoners, grotendeels niet of slecht opgeleid, de helft leeft onder tot net boven de armoedegrens. Zij willen als dividend van de opstand allereerst wat meer verdienen. Maar de voortdurende onrust houdt de belangrijke toeristen en investeerders weg, wat juist minder inkomsten betekent.

Daarmee is deze massa een belangrijke bondgenoot van de huidige militaire leiders, die enorme belangen in de Egyptische civiele economie hebben en willen houden. De militairen kopen de demonstrerende activisten voorlopig af met politieke concessies die hun niet te veel kosten. De berechting van Mubarak is daarvan de spectaculairste. Maar intussen klinken de leiders, net als de Egyptische massa, steeds wreveliger over het democratisch protest.

Hoe dit afloopt, is moeilijk te voorspellen. Grofweg zijn er drie scenario’s:

De situatie kwakkelt verder, oude, gevestigde partijen als de Moslimbroederschap winnen de komende verkiezingen en onder het wakend oog van het leger ontwikkelt zich een toestand van gematigd autoritarisme.

De onrust gaat door, de economie verslechtert, er staat een volksmenner op die namens de massa’s de macht grijpt.

De opstand blijkt inderdaad de weg naar het democratisch paradijs.

Onder de huidige omstandigheden is de laatste mogelijkheid de meest onwaarschijnlijke.