Rellen Londen slaan over als bosbranden

Rellende jongeren houden elkaar via Twitter op de hoogte van brandhaarden.

De kerngroep lijkt niet groter dan 40 man, en „gaat bewust bepaalde winkels af”.

Police officers in riot gear drag a man along a street in Hackney, east London August 8, 2011. Government officials branded rioters who fought police, looted shops and set fire to buildings at the weekend as opportunistic criminals and said the violence, the worst in London for years, would not affect preparations for next summer's Olympic Games. REUTERS/Toby Melville (BRITAIN - Tags: CRIME LAW CIVIL UNREST) REUTERS

Rond half vijf liep het gistermiddag opnieuw mis. Verborgen in hun capuchons stonden relschoppers rond een van de stations in de Oost-Londense wijk Hackney tegenover de oproerpolitie. Die werd bekogeld met stenen en flessen. Winkel- en autoruiten sneuvelden, in vuilcontainers werden brandjes gesticht en winkels werden geplunderd. Twee uur later hetzelfde tafereel in Lewisham, in het zuiden van de stad. Drie uur later in Peckham.

Van wijk naar wijk, van Noord- tot Zuid en Oost-Londen, als bosbranden sloegen de kortstondige rellen gisteren over. De sfeer in Londen wordt steeds grimmiger. Winkels, kroegen en sportscholen sloten in verschillende wijken hun deuren en ook bussen reden niet meer.

Gisteravond wachtten de relschoppers zelfs niet meer op de duisternis, zoals zaterdag en zondag nog wel het geval was. Al plunderend trokken ze rond, elkaar via Twitter en Blackberry-berichten op de hoogte houdend van waar ze nieuwe brandhaarden zouden stichten. Ze zijn blank en zwart en overwegend jong. De kerngroep lijkt niet groter dan 40 man.

Grote vraag is wat hen beweegt. De rellen hebben niets meer te maken met de roep om gerechtigheid voor de dood van Mark Duggan, die donderdag in Tottenham werd doodgeschoten door politie. Zijn familie riep gisteren op tot kalmte, net als politici en politiewoordvoerders.

„Dit is je reinste criminaliteit”, zei de minister van Binnenlandse Zaken, Theresa May. Ze brak haar vakantie af, net als de burgemeester die vandaag terugkeert in Londen én premier Cameron. Vicepremier Nick Clegg, gisteren op bezoek in Tottenham om met slachtoffers van de rellen van zaterdag te praten, sprak over „nodeloze, opportunistische diefstal en gewelddadigheden. Niets meer en niets minder”. En locoburgemeester Kit Malthouse zei: „Ze kiezen bepaalde winkels, omdat ze nieuwe sportschoenen willen hebben ofzo. Waar we voor moeten waken, in de media en in de politiek, is dat we een excuus creëren voor hun gedrag.”

Voorzichtig spraken oppositieleden gisteren desondanks over het effect van de hevige bezuinigingsmaatregelen die de regering heeft ingezet. In Tottenham sloten daardoor jongerencentra, wat zeker in de zomervakantie tot verveling kan leiden. Elders in de stad zijn programma’s tegen wapenbezit of drugsverslaving afgeschaft. De wijken die nu worden vernield, kennen bovendien hoge werkloosheid en grote armoede. Lonen zijn achtergebleven bij stijgende prijzen voor levensonderhoud.

De Londense politie komt ondertussen steeds meer onder druk; letterlijk en figuurlijk. Slechts een klein percentage van de agenten is getraind als oproerpolitie en kan worden ingezet. Zij draaien al drie nachten dienst. Scotland Yard heeft al assistentie gekregen van andere korpsen. Gisteren waarschuwden vakbonden dat de bezuinigingen ervoor zullen zorgen dat de politie verder wordt uitgedund.

Op zijn blog schreef ‘Inspector Winter’, een dertigjarige politiefunctionaris, hoe hij niet eerder plunderingen op dergelijke schaal meemaakte: „Er worden massaal winkels leeggehaald, we weten dat het gebeurt en er is niets dat we kunnen doen, de harde kern van mijn team wil een kijkje nemen en het stoppen, we zijn in de minderheid, we worden belemmerd door beschermend materiaal en we zijn kapot.”

De vraag is of de politie wel kan omgaan met dergelijke protesten. Afgelopen winter kreeg het korps grote kritiek nadat studentendemonstraties uit de hand liepen en er tientallen gewonden vielen toen anarchisten de protesten gebruikten om te rellen. Net als toen moest Scotland Yard ook dit weekeinde erkennen dat het de situatie verkeerd had ingeschat.

Dat heeft deels te maken met een gebrek aan kennis bij agenten over wat er in de samenleving speelt, zegt Robert Chesshyre, auteur van het boek The Force: Inside the Police, waarvoor hij een aantal jaar geleden meeliep met de Metropolitan Police. „Ze wonen niet in de gebieden waar ze werken en de meerderheid komt ook van buiten Londen. Dat is altijd een probleem geweest.”

Hij vertelt dat er sinds de jaren tachtig, toen Londen ook het toneel was van rellen tussen politie en jongeren, veel is geïnvesteerd in gemeenschapswerk door de politie en dat sinds enkele geruchtmakende zaken er minder wordt gediscrimineerd door agenten. „Ook omdat ze weten dat ze ter verantwoording kunnen worden geroepen.”

Maar in de wijken waar nu de rellen zijn, wordt de politie als vijand gezien, zegt Lee Jasper. Hij was adviseur van oud-burgemeester Ken Livingstone op het gebied van politie en etniciteit. „De politie wordt er, net als andere instanties, niet vertrouwd. En de politie kan alleen werken als er een vorm van overeenstemming met de gemeenschap is, een sociaal pact. Als dat er niet is, is er steevast een vijandige reactie van het publiek.”

Nu heeft de politie ook nog eens te maken met de tactiek van de jonge relschoppers. Zodra er sirenes hoorbaar zijn en de eerste busjes en pantserwagens de straat in rijden, schieten ze zijstraten in en verplaatsen ze zich naar een volgende wijk. De straten waar ze net waren als een rokend slagveld achterlatend.