Pion van Rusland in een machtsspel over gas

Timosjenko wordt verdacht van ambtsmisbruik tijdens het sluiten van een nadelig gasakkoord met Rusland.

De VS, de EU en Rusland zijn bezorgd over het proces.

Een rechter in de Oekraïense hoofdstad Kiev weigerde gistermiddag de voorlopige hechtenis op te heffen van oppositieleider en ex-premier Joelia Timosjenko. Tot grote woede van honderden van haar aanhangers, die door een politieversperring braken en naar het gerechtsgebouw oprukten, waar ze door de oproerpolitie werden teruggedrongen.

De heldin van de Oranje Revolutie van 2004 zit sinds vrijdag vast wegens minachting voor de rechtbank in een proces waarin ze wordt beschuldigd van ambtsmisbruik tijdens het sluiten van een zeer nadelig gasakkoord met Rusland in 2009. In die overeenkomst werd de prijs van Russisch gas voor een periode van tien jaar bijna verdubbeld, van 230 naar 450 dollar per 1.000 kubieke meter. In ruil daarvoor zou Rusland oude strafrechtelijke grieven tegen haar hebben laten vallen.

Als het OM zijn zin krijgt, kan de 50-jarige politica, die in de jaren negentig schatrijk werd met allerlei duistere gasdeals, tien jaar de gevangenis ingaan. Maar zover komt het waarschijnlijk niet, omdat Timosjenko voortdurend roept dat het proces politiek gemotiveerd is. Het zou tegen haar zijn aangespannen in opdracht van haar aartsvijand, president Viktor Janoekovitsj, die op die manier de oppositie wil verlammen.

Door haar beschuldigingen alsmaar te herhalen, lijkt Timosjenko alleen maar voordeel te hebben van haar hechtenis: het maakt haar tot een slachtoffer van de huidige regering, wat voordeel kan opleveren bij de parlementsverkiezingen van volgend jaar. Iedereen weet tenslotte dat de rechtbanken in Oekraïne, net als die in Rusland, instrumenten van de regering zijn.

Timosjenko strooit vanuit de gevangenis met dramatische uitspraken. In een verklaring, uitgevaardigd direct na haar arrestatie vrijdag, zei ze: „Het is duidelijk dat dit een represaille is tegen een politieke tegenstander, maar daar gaat het niet om. Ik wil verklaren dat ik niet geneigd ben zelfmoord te plegen. Ze moeten het niet wagen de trucs te herhalen die ze tegen Kyrpa en Kravtsjenko hebben uitgehaald.”

Met die theatrale woorden refereerde ze aan twee ministers, die respectievelijk in 2004 en 2005 op duistere manier om het leven kwamen, maar volgens de autoriteiten zelfmoord pleegden. Zo wilde de oppositieleidster het in haar ogen misdadige karakter van de regering van Janoekovitsj onderstrepen, die de ‘zelfmoorden’ in de doofpot zou willen stoppen.

Janoekovitsj volgde in februari 2010 Viktor Joesjtsjenko, Timosjenko’s bondgenoot uit de Oranje Revolutie, op als president, nadat hij de presidentsverkiezingen van Timosjenko had gewonnen. Sindsdien werd gevreesd dat het land, dat sinds de Oranje Revolutie naar het Westen was opgeschoven, weer in de invloedssfeer van Rusland zou belanden. Alle voortekenen wezen daarop, in de eerste plaats omdat Janoekovitsj’ vertrouwelingen veelal oligarchen zijn met uitstekende banden met Moskou. Ook kwamen de onafhankelijke pers en mensenrechtenorganisaties steeds meer onder druk te staan en leek Oekraïne de schrale democratische erfenis van de Oranje Revolutie te verspelen.

De Verenigde Staten, de Europese Unie en Rusland hebben afgelopen weekeinde hun bezorgdheid geuit over het proces. De EU waarschuwde dat een oneerlijk proces de betrekkingen met Oekraïne zal schaden. De VS drongen aan op onmiddellijke vrijlating van Timosjenko.

De opvallendste bijval voor Timosjenko komt echter uit Rusland, tot voor kort de belangrijkste steunpilaar van Janoekovitsj. Het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken heeft de arrestatie van de ex-premier veroordeeld en de aanklacht onzin genoemd. Alle gasovereenkomsten uit 2009 zouden in overeenstemming zijn met de wetgeving van beide landen. Natuurlijk moet Rusland dit standpunt innemen. Want als Timosjenko achter de tralies belandt, betekent dit dat ook premier Poetin, die het gascontract aan Russische zijde heeft ondertekend, de wet zou hebben overtreden.

Met die Russische steun aan Timosjenko krijgt de hele affaire een merkwaardige wending, waarin het erop neerkomt dat Rusland zijn bondgenoot Janoekovitsj laat vallen. De reden daarvoor is duidelijk. Janoekovitsj heeft sinds hij president is weinig gedaan om zijn trouw aan Moskou te bewijzen. In plaats daarvan leunt hij in hoge mate op het Westen dat hem met een IMF-lening van vijftien miljard dollar moet helpen bij het oplossen van de financiële crisis in zijn land.

Rusland heeft zich over die westwaartse koerswijziging van Janoekovitsj nog niet uitgelaten. Voor het Kremlin geldt allereerst dat de gasovereenkomst uit 2009 moet worden gered, waarvan Janoekovitsj heeft gezegd dat hij die wil herzien. Timosjenko is in dat machtsspel vooralsnog een nieuwe pion van het Kremlin, die de ‘afvallige’ Janoekovitsj moet vervangen. Als haar partij in de parlementsverkiezingen van volgend jaar wint, zal ze dan ook zeker iets terug moeten doen voor de steun uit Moskou.

    • Michel Krielaars