I smell a rat

Ik kijk naar de wolken. Die zie je veel de laatste tijd. Het is hartje zomer, maar het lijkt wel herfst. Een prachtige lente en daarna een weggeregende zomer. Was dat vorig jaar niet ook al zo? Verandert het klimaat dan echt? Het menselijk brein heeft maar weinig nodig om ergens een patroon in te zien.

Waarom zien we overal patronen in? Stel u moet steeds voorspellen welk van twee lampjes aan zal gaan: het bovenste of het onderste. Ik vertel erbij dat het lampje in 70 procent van de gevallen boven aan zal gaan en in 30 procent van de gevallen onder. Maar wel volkomen willekeurig. Wat zou u doen?

Een rat in een dergelijke situatie leert al snel de optimale strategie: altijd boven kiezen. Dan heb je het in ieder geval 70 van de 100 keer goed. De meeste mensen doen iets anders: zij gaan matchen, dat wil zeggen ongeveer 70 procent van de gevallen boven drukken, en 30 procent onder. En dat is dom, want dan heb je het maar ongeveer 58 van de 100 keer goed. Ergens geloven wij dat we kunnen voorspellen waar willekeurige lampjes aan zullen gaan. Als het lampje een paar keer boven is geweest moet het nu wel onder worden. We gaan patronen zien. Die er niet zijn.

Het schijnt een eigenschap van vooral onze linkerhersenhelft te zijn. Split-brain-patiënten – bij wie de twee hersenhelften zijn gescheiden en apart functioneren – voeren met hun linkerhersenhelft de matching-strategie uit, met de rechterhersenhelft de strategie van de rat.

Welke hersenhelft is slimmer? Het doorgronden van patronen heeft ervoor gezorgd dat we nu heersen over de planeet (al doet de rat het ook niet slecht). Ooit doorzag een linkerhersenhelft dat wie een zaadje in de grond stopt een maand later eten heeft. De rest is geschiedenis. En economie.

Maar wat als een schijnbare keten van oorzaak en gevolg in werkelijkheid niet bestaat?

Zo zegt mijn linkerhersenhelft me dat het wel heel toevallig is dat net als Europa de crisis in Griekenland bezworen lijkt te hebben, de ratingbureaus de kredietwaardigheid van Italië en Spanje verlagen. En dat het wel heel toevallig is dat er een sell-off in aandelen is, en dat een week later de rating van de VS wordt verlaagd naar AA+. Door Standard & Poor’s, die hun kantoor bij Wall Street om de hoek hebben.

Ik zie patronen die er niet zijn. Net als in die wolken waar ik naar zit te kijken, trouwens. Kijk, daar verschijnt een gezicht. Het trekt een lange neus.

En verderop zie ik een beestje. Een ratje. Schattig.

Victor Lamme

    • Victor Lamme