De centrale bank als lommerd

Te midden van alle onrust op de financiële markten is er één succes: zondag besloot de Europese Centrale Bank (ECB) de koersen van Italiaanse en Spaanse staatsobligaties te steunen met een opkoopprogramma. De effectieve rente, die tegengesteld beweegt aan de koers van een obligatie, daalde meteen flink. Beide landen kampten met rentes van boven de 6 procent voor hun schulden met een looptijd van tien jaar. Daar ging gisteren meer dan een procentpunt van af, en dat is fors.

Het ECB-program is daarmee voorlopig effectief, maar dat is slechts schijn. Het opkopen van Ierse, Portugese en Griekse schulden in een soortgelijk program, ter waarde van 74 miljard euro, verhinderde niet dat de rentes daar toch zo hoog bleven dat een redding van die landen onvermijdelijk werd. De naar verluidt 4 miljard euro die gisteren aan Spaanse en Italiaanse schuld werd gekocht, is kinderspel vergeleken met wat er op termijn nodig is om het opkoopprogram geloofwaardig te houden. De staatsschulden van deze twee landen zijn vele malen omvangrijker dan de Griekse, Portugese en Ierse.

Bovendien is het de vraag of dit allemaal wel de taak is van de ECB, die formeel zegt de schulden op te kopen om de Europese financiële markten werkbaar te houden, maar in wezen op de rand staat van monetaire financiering van de schuld van probleemlanden. De weerstand van Duitsland en Nederland in het bestuur van de ECB is in dit opzicht begrijpelijk. Dat zij kennelijk overstemd zijn door de andere bestuurders, waaronder die uit landen die baat hebben bij het opkoopprogram, suggereert dat nationaliteit er bij de centrale bankiers meer toedoet dan hun beroepsgroep suggereert.

Verdedigbaar is de opkoopactie wellicht als ze in de toekomst overgaat in handen van het Europese Financiële Stabiliteitsfonds, zoals vorige maand afgesproken tussen de regeringsleiders. Dan verschuift het accent naar dit EFSF, dat nu 440 miljard euro aan munitie heeft en daarvan al veel heeft ingezet voor de vorige reddingsacties. Een forse vergroting van dit fonds is nodig om eventuele steun voor Spanje of Italië te garanderen. Dat vergt meer garanties van de deelnemende landen, die op hun beurt, zoals minister De Jager (Financiën, CDA) gisteren terecht aan het parlement schreef, ten koste kunnen gaan van hun eigen nationale kredietwaardigheid. Nu zelfs Amerika zijn AAA-rating kwijt is, gelden hier geen taboes meer.

De nieuwe taken van het EFSF moeten nog worden goedgekeurd door de nationale parlementen van de eurolanden. Dat is, zeker in Duitsland, geen uitgemaakte zaak. Hetgeen de kans groter maakt dat de Europese Centrale Bank voorlopig financier blijft van de Europese probleemschulden. Dat was, bij aanvang van de muntunie, uitdrukkelijk niet de bedoeling. En dat is het nog steeds niet.