Wereld zoekt naar politiek vertrouwen

Ook vandaag staan de financiële markten onder hevige druk van de mondiale schuldencrisis. Welke opties zijn er nog om die te bezweren?

Pedestrians are reflected in the glass of a share prices board in Tokyo on August 8, 2011. Japan's stock prices fell 121.85 points to close at 9,178.03 in the morning session of the Tokyo Stock Exchange after a pledge by G7 financial chiefs and central bankers to cooperate for market stability in the wake of the first-ever cut in the US credit rating. AFP PHOTO / Yoshikazu TSUNO AFP

De mobiele telefoons van ministers, regeringsleiders en centrale bankiers maakten het afgelopen weekend overuren. Ze moesten met iets komen. De afwaardering van de VS door kredietbeoordelaar Standard & Poor’s afgelopen vrijdag zou tot paniek op de beurzen kunnen leiden en de opmaat naar een nieuwe crisis. Welke mogelijkheden zijn er nog om dat tegen te gaan?

Koop massaal staatsobligaties

De Europese Centrale Bank kocht vanochtend op grote schaal Italiaanse en Spaanse staatsobligaties. De rentes op staatsleningen van de derde en vierde economieën van de eurozone daalden vanochtend scherp. En in plaats van diep weg te zakken, zoals gevreesd, stegen de beurzen vanochtend aanvankelijk in Milaan en Madrid. Maar snel werd duidelijk wat de beperkingen van de ECB zijn. Halverwege de ochtend leek het lapmiddel uitgewerkt, verdween de opluchting en begonnen koersen te dalen. Hetzelfde patroon deed zich eerder voor met Griekenland, Ierland en Portugal. De ECB greep in, maar de drie landen moesten alsnog beroep doen op noodsteun omdat de kosten om op de kapitaalmarkten te lenen te hard waren gestegen. Binnen het bestuur van de ECB is onder leiding van de Bundesbank grote weerstand tegen het opkopen van obligaties omdat daardoor eigenlijk de schulden van Zuid-Europese landen worden gesocialiseerd over de hele eurozone. Uiteindelijk zijn het de overheden die via de centrale banken opdraaien voor schulden die de ECB kan lopen op de staatsobligaties.

Wees daadkrachtig

Waar de ECB de rust kan bewaren via tijdelijke lapmiddelen, is het aan regeringsleiders om met blijvende oplossingen te komen. Daarvoor is politieke durf en vertrouwen nodig. En geloofwaardigheid. Kort door de bocht heeft Amerika de verlaging van de kredietbeoordeling te danken aan zijn politici. S&P vertrouwt ze simpelweg niet meer. Volgens de kredietbeoordelaar wekten politici tijdens de onderhandelingen over het schuldenplafond niet de indruk serieus bezig te zijn met het afbouwen van de staatsschuld. Na een serie crisistops zonder afdoende oplossing zitten leiders in de eurozone met hetzelfde probleem. Europa en de VS kampen net zozeer met een vertrouwenscrisis als met een schuldencrisis. ECB-president Trichet wijst steevast naar de overheden: Jullie hebben de crisis veroorzaakt door begrotingscontrole los te laten, jullie moeten de boel opruimen, zo is de boodschap.

Creëer een EU-minister van Financiën

Daadkracht en plannen om fors te bezuinigingen zijn nodig, maar strakkere controle kan volgende crises voorkomen. De crisis in Europa is uitgegroeid van de schuldenproblematiek in een paar landen tot een crisis in het hele stelsel. Het model van de eurozone wordt in twijfel getrokken. Er is wel één muntunie, met één monetair beleid, maar zonder één begrotingscontrole. Dat wringt. Nadeel is wel dat opgeven van nog meer soevereiniteit zeer gevoelig ligt bij de huidige generatie regeringsleiders die minder begaan lijken met het Europese project dan hun voorgangers.

Bied een alternatief voor de dollar

Amerika kan de staatsschuld laten oplopen omdat het land door de dollar relatief onaantastbaar is. Als de dollar niet de enige reservemunt zou zijn, wordt de druk groter om schulden weg te bezuinigen. Nu staat de VS onder druk, maar de rente op staatsleningen daalt. Beleggers hebben domweg geen alternatief. Een grotere rol voor de euro en de Chinese yuan zou voor een betere balans kunnen zorgen. Nadeel is dat de regeringsleiders niet zo maar even een reservemunt kunnen benoemen. Die moet ontstaan en vertrouwen krijgen van de markten. Vanwege alle problemen in de eurozone zal de euro niet snel de rol van de dollar kunnen evenaren. De yuan zou, gezien de rijzende economische macht van China, wel een goede kandidaat zijn. Al zal Peking de munt wel vrij verhandelbaar moeten maken.

In het nieuws:pagina 4-7

Commentaar:pagina 2

Volg het actuele nieuws op nrc.nl