Tijd voor grote beslissingen

Maandag 8 augustus 2011, de eerste belangrijke beursdag na het kredietdemasqué van de Verenigde Staten door het Amerikaanse ratingbureau Standard & Poor’s, zou een ‘zwarte maandag’ worden. In Europa kwam die voorspelling vandaag niet over de hele linie uit. Op de beurzen was sprake van een wisselvallig ‘grijze’ handelsdag. In Londen, Frankfurt en Parijs flipperden de koersen in een trend naar beneden. In Milaan en Madrid bleef de schade beperkt.

En dat had veel te maken met het besluit van de Europese Centrale Bank (ECB) om vandaag Italiaanse en Spaanse staatsobligaties op te gaan kopen, nadat de regeringsleiders van de oude industriële wereld, verenigd in de G7, gisteravond in een telefonische vergadering hadden aangekondigd paraat te staan voor alle „noodzakelijke maatregelen”.

De interventies van deze twee instellingen symboliseren de diepgang van de schuldencrises die de Verenigde Staten en Europa nu bedreigen. De oude G7 speelt mondiaal geen grote rol meer sinds de opkomst van de BRIC-landen (Brazilië, Rusland, India en China). En door schuldpapier te kopen, neemt de ECB een risico dat deze centrale bank statutair niet mag nemen. Ze moet de inflatie indammen, niet aanwakkeren.

Maar is desondanks de druk nu wat van de ketel? Tot nu toe leert de Amerikaanse en Europese crisispolitiek dat er, na een eerste opluchting, weer een terugslag komt die de diepere oorzaken van de crises aan het licht brengt.

Wat betreft de VS zijn die treffend gediagnosticeerd door het Chinese staatspersbureau Xinhua. De VS moeten „genezen van hun verslaving aan schulden en de tering naar de nering zetten”, aldus Xinhua. Deze vermaning laat zich moeilijk tegenspreken. In Europa is het politieke onvermogen van de eurolanden om een koers uit te zetten, en die vast te houden, een belangrijke reden voor de onrust.

Op beide continenten geldt dat verdeeldheid, gekoppeld aan angst voor populistische stromingen waarvan de oplossing overigens niet te verwachten is, een verlammende werking heeft op de besluitvorming. In zowel Amerika als Europa lijkt de crisis ook de macht van de centrale banken te boven te gaan. De FED en andere centrale banken kunnen „failliet”, zei een econoom vandaag in de Duitse krant Handelsblatt.

De meeste tekenen wijzen erop dat Amerika en Europa nu voor het moment van ‘buigen of barsten’ staan. Er moeten politieke beslissingen worden genomen. In de VS zal het Congres niet alleen een bezuinigingsprogramma moeten opstellen maar ook een taboe moeten slechten: het taboe op fiscale hervormingen. En in Europa is een soort belastingsunie aan de orde. Over de details van belastingverhogingen en transferunie valt weinig te zeggen. Maar als wetgevende en uitvoerende machten nu geen geloofwaardige strategie uitzetten, wordt de chaos nog groter.