Pion in machtsspel over gasakkoord

De Oekraïense ex-premier Joelia Timosjenko, staat terecht wegens misbruik van macht. Rusland, de EU en de VS volgen het proces met argusogen.

De Verenigde Staten, de Europese Unie en Rusland hebben afgelopen weekeinde hun bezorgdheid geuit over het strafproces tegen de Oekraïense ex-premier en oppositieleider Joelia Timosjenko. De EU waarschuwde dat een oneerlijk proces de betrekkingen met Oekraïne kan schaden. De VS drongen aan op onmiddellijke vrijlating van Timosjenko, een van de leiders van de Oranje Revolutie uit 2004.

Timosjenko werd vrijdag op last van de rechter in Kiev in voorlopige hechtenis genomen wegens minachting van de rechtbank. De maatregel geldt voor de duur van een proces, waarin ze van ambtsmisbruik wordt beschuldigd tijdens het sluiten van het voor Oekraïne zeer nadelige gasakkoord met Rusland in 2009.

Volgens het OM zou Timosjenko die gasovereenkomst zonder goedkeuring van het kabinet hebben gesloten. Rusland zou haar daarbij hebben gechanteerd met een oude fraudezaak tegen haar, die in 2005 is afgesloten. Mocht ze schuldig worden bevonden, dan kan ze tien jaar gevangenisstraf krijgen.

Timosjenko houdt van dramatische uitspraken. In een verklaring direct na haar arrestatie, zei ze: „Het is duidelijk dat dit een represaille is tegen een politieke tegenstander, maar daar gaat het niet om. Ik wil verklaren dat ik niet geneigd ben zelfmoord te plegen. Ze moeten het niet wagen de trucs te herhalen die ze tegen Kyrpa en Kravtsjenko hebben uitgehaald.”

Met die theatrale woorden refereerde ze aan twee ministers, die respectievelijk in 2004 en 2005 op duistere manier om het leven kwamen. Volgens de autoriteiten pleegden ze zelfmoord. Aldus wilde de ex-premier het in haar ogen misdadige karakter van de regering van president Viktor Janoekovitsj onderstrepen, die beide ‘zelfmoorden’ in de doofpot zou willen stoppen.

Janoekovitsj ontkent iets te maken te hebben met het proces, dat sinds april loopt. Maar iedereen weet dat in Oekraïne rechtbanken instrumenten zijn van de regering. Met de hechtenis van Timosjenko verdwijnt de oppositieleider achter de tralies.

De opvallendste bijval voor Timosjenko komt uit Rusland, tot voor kort de belangrijkste steunpilaar van Janoekovitsj. Het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken heeft de arrestatie van de ex-premier afgekeurd en de aanklacht afgewezen. Alle gasovereenkomsten uit 2009 zouden in overeenstemming zijn met de wetgeving van beide landen.

Interessant is ook dat de Russische oppositieleider Boris Nemtsov, een fel criticus van Poetin en Medvedev, het voor Timosjenko opneemt. Hij zei vrijdag dat er niets crimineels valt te ontdekken in de gasovereenkomst. Evenmin zou Timosjenko door Poetin, die het contract mede ondertekende, zijn omgekocht of bedreigd.

Met die Russische kritiek maakt de affaire-Timosjenko een merkwaardige wending, waarin Rusland zijn bondgenoot Janoekovitsj laat vallen. De reden daarvoor is echter duidelijk. Janoekovitsj heeft sinds hij begin 2010 op het nippertje de presidentsverkiezingen van Timosjenko won, weinig gedaan om zijn trouw aan Moskou te bewijzen. In plaats daarvan leunt hij in hoge mate op het Westen dat hem moet helpen bij het oplossen van de financiële crisis in zijn land.

Rusland laat zich over die koerswijziging van Janoekovitsj niet uit. Voor het Kremlin geldt allereerst dat de gasovereenkomst uit 2009 moet worden gered, waarvan Janoekovitsj heeft gezegd dat hij die wil herzien. Timosjenko is in dat machtsspel een welkome pion.

    • Michel Krielaars