Machteloos China maant VS van schuldverslaving te genezen

Commentatoren in China maanden de VS dit weekeinde om van hun schuldverslaving te genezen en snel te snijden in uitgaven. China verliest respect voor de inefficiënte democratie in de VS, die Chinese financiële belangen schaadt.

Bezorgd over een nieuwe mondiale crisis, gefrustreerd over eigen machteloosheid en hogelijk geïrriteerd over „niet functionerende” westerse democratieën.

De hoogste Chinese leiders onthielden zich van openbare reacties op de financiële crises in de VS en de Eurozone, Maar zij lieten onder het alias ‘stem van China’ (Zhong Sheng) en via de economische commentatoren van Xinhua blijken zeer ontstemd te zijn over het Westen.

„De Chinese bevolking heeft groeiende twijfels over de politieke besluitvaardigheid van de westerse landen”, schrijft deze Zhong Sheng in het Volksdagblad, het officiële partijorgaan.

„Het moet duidelijk zijn dat als de VS, Europa en andere ontwikkelde landen hun verantwoordelijkheid niet nemen en doorgaan met onophoudelijk geknoei onder invloed van egocentrische belangen, zij op ernstige wijze de stabiele ontwikkeling van de wereldeconomie hinderen”, aldus de auteur. Deze moet een van de leden van het Politbureau zelf zijn of op zijn minst iemand die vertrouwd is met het denken in de hoogste regionen van de partij.

Voor deze vertrouwde vorm van anonimiteit is waarschijnlijk gekozen om Chinese monetaire en economische belangen niet verder te schaden met openbare kritiek.

Die belangen vallen uiteen in twee categorieën. Met bijna 3.200 miljard dollar (2.240 miljard euro) aan buitenlandse deviezen, waarvan 1.100 miljard is belegd in Amerikaanse staatsobligaties en 1.000 miljard in dollaraandelen, maken de Chinese autoriteiten zich steeds meer zorgen over de wijze waarop hun spaarpot in de VS wordt beheerd.

Lang dachten de autoriteiten in Peking met deze buffer een monetaire muur te hebben opgebouwd om zich te beschermen tegen financiële crises, zoals in 1997.

Sinds begin april zaaien de Amerikaanse kredietbeoordelaars twijfel zaaien over de AAA-status van de VS en sinds die tijd wordt in China door economen en in de staatsmedia steeds luider gedebatteerd over de vraag of wat eens zo’n goed idee leek, niet zijn tijd heeft gehad.

De Communistische Partij van China is nooit een bewonderaar geweest van het westerse democratische model. Toch bestond er tot de economische crisis van 2008/09 een onuitgesproken respect voor het financieel-economisch kunnen van de VS. Die technische waardering is met de laatste cijfers over de stagnerende Amerikaanse economie en vlakke consumptie helemaal verdampt.

In Chinese ogen heeft het Amerikaanse prestige niet alleen met het S&P-vonnis een lelijke deuk opgelopen, de Chinese exportsector begint te voelen dat het weer slechter gaat met de Amerikaanse en Europese economieën.

„Het is nog niet zo erg als in 2008, maar de orderboeken van de Chinese exportbedrijven beginnen al een stuk leger te raken”, zei Stephen Green van zakenbank Standard Chartered in Hongkong.

Van dat soort gezaghebbende waarnemingen worden de autoriteiten nerveus, ondanks de voorspelde groei van 9 procent. De reden is dat de sociale onrust over de stijgende inflatie, de corruptie en de kloof tussen arm en rijk lijkt toe te nemen. Daarom moeten de VS snel ophouden met dat politieke „gerotzooi en kinderachtig gedrag” (Xinhua) en zichzelf „genezen van de verslaving aan schulden”. Er dient, adviseerde het staatspersbureau, „fors gesneden te worden in de militaire uitgaven” en in de „opgeblazen sociale regelingen”.

De ergernis die uit de schrijfsels in het Volksdagblad en Xinhua opstijgt, heeft ook te maken met de machteloosheid van China.

Op korte termijn de dollar onder internationaal toezicht plaatsen of de dollar vervangen door de yuan als wereldmunt zijn weinig realistische bedenksels. Heel snel de financiële Chinese Muur verplaatsen is ook geen optie.

De bankiers in Peking kunnen hun handen niet aftrekken van hun Amerikaanse klant zonder hun eigen belangen zwaar te beschadigen.

In theorie is het mogelijk de dollarbezittingen af te stoten en in te ruilen voor dure yens, Zwitserse franken en euro’s. China heeft al voor ongeveer 30 procent van het totaal aan buitenlandse reserves in andere valuta dan de dollar.

Econoom Dong Yuping van de Chinese Academie voor Sociale Wetenschappen schetst het Chinese dilemma als volgt: „De Amerikaanse staatsobligatiemarkt is de grootste en meest liquide van de wereld. Als China een stabiele dollar wil – en dat is belangrijker dan een goedkope of een dure dollar – dan moet China Amerikaanse schuld blijven kopen. Als we nu dollarbezittingen verkopen, crasht de markt”.

Het feit dat China op afzienbare termijn geen alternatief heeft, is overigens een stabiliserende factor en een reden waarom economen denken dat het effect van het S&P-oordeel over de VS op de obligatie- en aandelenmarkten beperkt zal zijn.

En dat bleek ook vanochtend op de Aziatische beurzen. Daar werd betrekkelijk rustig gereageerd op de kaakslag van S&P. De koersen op de meeste beurzen verloren zo’n twee tot drie procent.

Dat China geen keus heeft, wordt door steeds meer Chinese economen en commentatoren betwist.

Yu Yongding, die lang zitting had in het monetair comité van de Chinese centrale bank vindt dat nu de tijd is aangebroken dat China „losbreekt uit de dollarval”. Al maandenlang zegt en schrijft Yu Yongding het absurd te vinden dat een land in ontwikkeling als China optreedt als bankier van de VS.

China zou er beter aan doen die reserves aan te wenden om de eigen economie te versterken met een deugdelijk zorg- en pensioensysteem.

Het ontbreken van die voorzieningen is ook een bron van sociale spanningen. Hij vindt verder dat China meer goederen en diensten moet importeren om de balans in de wereldeconomie in evenwicht te brengen.

Op dit moment is de kans klein dat er, aan de vooravond van een leiderswisseling in de top van de Communistische Partij van China (CPC), ingrijpende besluiten over de samenstelling van de buitenlandse reserves zullen worden genomen.

Dat neemt niet weg dat de analisten van de zakenbanken in Hongkong vermoeden dat de verschuiving van de dollar naar andere valuta en dan vooral de euro al in gang is gezet. De komende maanden moet blijken of dat een serieuze ontwikkeling is.

Het belang van China in een verenigd, welvarend Europa met een stabiele munt is groot. De EU is voor China immers een nog belangrijker afzetmarkt dan de VS.

Geen Chinese econoom of bankier adviseert om in Griekse, Italiaanse of Spaanse euro’s te stappen. Maar als het Europese noodfonds verder wordt opgetuigd dan kan Europa rekenen op Chinese steun, herhaalde zondag persbureau Xinhua eerdere toezeggingen van de Chinese premier Wen Jiabao.

Op de website van Xinhua werd daarop gereageerd met de nationalistische opmerking dat China kwakkelend Europa natuurlijk moet helpen – zeker als de EU het uit 1989 (na de gebeurtenissen op het Tiananmenplein) daterende wapenembargo opheft. Deze hint kan ongetwijfeld rekenen op de hartelijke instemming van de Chinese leiders.