'Totale oorlog' over een station

De bouw van een nieuw station in Stuttgart zorgt al bijna een jaar voor grote onrust. Nu wil de rood-groene regering met een referendum uit de impasse komen.

De storm over het miljardenproject ‘Stuttgart 21’, de bouw van een compleet nieuw ondergronds treinstation, wil maar niet gaan liggen. Deze week wees een rechter een klacht van milieugroepen af dat bij de bouw te veel grondwater wordt gebruikt. En gisteren kwam definitief een einde aan een bemiddelingspoging, die maanden heeft geduurd.

Intussen gaan de burgerprotesten gewoon door en drijft het project een wig tussen de sociaal-democratische SPD en de Groenen, die met hun felle kritiek op het project bij de verkiezingen in de deelstaat Baden-Württemberg dit voorjaar de christen-democraten voor het eerst in bijna zestig jaar naar de oppositie verwezen.

De nieuwe Groene minister-president, Winfried Kretschmann, werd al snel geconfronteerd met de weerbarstige werkelijkheid: in juni moest hij excuus aanbieden voor het politie-ingrijpen toen een demonstratie uit de hand dreigde te lopen.

Kretschmann, die in de verkiezingscampagne een referendum had beloofd, toonde zich steeds bereid om naar de critici van het project te luisteren, maar hij realiseert zich intussen ook dat een ruim vier miljard euro kostend project, dat officieel door de politiek is goedgekeurd, niet zomaar kan worden gestaakt. Het oude station is al grotendeels gesloopt, miljoenencontracten laten zich niet gemakkelijk ontbinden.

De bemiddelingspoging van Heiner Geissler, een 81-jarige CDU-er met een goede staat van dienst op dit gebied, was een van de laatste strohalmen om tot een compromis te komen. Maar ook Geissler faalde. Tijdens weer een mislukte overlegronde vroeg hij de strijdende partijen twee weken geleden: „Wollt ihr den totalen Krieg?” Later bagatelliseerde hij dit citaat van nazi-propagandaminister Joseph Goebbels en hij weigerde zich ervoor te verontschuldigen.

Het compromis waarmee hij afgelopen week onverwachts op de proppen kwam (een kleiner ondergronds station voor interlokaal vervoer in combinatie met een eveneens kleiner bovengronds eindstation voor regionale treinen) maakte toen al geen kans meer.

De regering wil nu met een referendum de demonstranten pacificeren. Maar ook een referendum uitschrijven, blijkt minder gemakkelijk dan gedacht. Daarom heeft de regering een truc bedacht: een wet om de deelstaat uit het project terug te trekken waarvan, in verband met dreigende schadeclaims, eigenlijk al vaststaat dat daarvoor geen meerderheid is. Als de wet wordt afgestemd, kan die echter in een referendum aan de bevolking worden voorgelegd. Als deze er wel mee instemt, kan de regering – met een beroep op gewijzigde politieke en maatschappelijke omstandigheden – mogelijk alsnog zonder al te veel politiek gezichtsverlies voor een andere oplossing kiezen.