Oorlogen leveren tanende wereldmacht VS vooral veel schulden op

De Amerikaanse defensie zal harde klappen oplopen bij de deze week afgesproken bezuinigingen. Met risico’s voor de nationale veiligheid, maar veel minder voor de economie.

Paniek bij de Amerikaanse wapenindustrie. Harde bezuinigingen op het militaire apparaat zijn onontkoombaar door het akkoord dat eerder deze week in het Congres werd bereikt. „De defensie-industrie is nog maar net aan het bekomen van de schrik over de nieuwe wet en van het vooruitzicht van bezuinigingen die een verwoestende uitwerking kunnen hebben op banen, fabrikanten en de nationale veiligheid”, zei hun lobbyist Michael H. Herson in The New York Times .

Het militaire budget kan de hardste klappen oplopen van de 1500 miljard dollar (1050 miljard euro) aan bezuinigingen die een nog te vormen comité van senatoren en afgevaardigden moet vinden. 350 miljard zijn al ingeboekt voor kortingen op de defensie-uitgaven in de komende tien jaar. Als dat comité het niet eens wordt, komen daar automatisch 500 miljard dollar aan bezuinigingen bij.

Lobbyist Herson zet de thema's neer die de discussies in het Congres zullen beheersen. Is dat militaire apparaat niet meer de aanjager van economische voorspoed en technologische vooruitgang? Gaan banen in de defensie-industrie verloren in een land waar de werkloosheid historisch hoog is? En komt de nationale veiligheid van de VS in het geding?

Er zit ruimte in het defensiebudget, betogen defensiedeskundigen. De VS geven aan defensie evenveel uit als de rest van de wereld bij elkaar. Sinds 2001 is het budget verdubbeld. Bezuinigingen tot tien procent zijn mogelijk (ongeveer 500 miljard dollar), schreef Michael O'Hanlon van het Brookings Institute deze week. De troepenmacht kan kleiner, in de aanschaf van materieel kunnen hardere keuzes worden gemaakt. In de afgelopen tien jaar heeft het Pentagon vooral onder George Bush jr. verzuimd prioriteiten te stellen en is de verspilling toegenomen.

Daarmee is het vredesdividend verspeeld dat onder George Bush sr. en onder Clinton was opgebouwd na afloop van de Koude Oorlog. Inkrimping van het defensiebudget hielp bij het bereiken van een begrotingsoverschot in de jaren negentig. In die periode groeide de Amerikaanse economie sterk, zonder grote oorlogen.

Lang heeft het idee geleefd dat oorlogen goed zijn voor de economie. Zeker omdat de Tweede Wereldoorlog meer dan de New Deal van president Franklin D. Roosevelt werd gezien als de reden waarom de wereldeconomie uiteindelijk uit de Grote Depressie is gekomen. Het verleidde John Maynard Keynes tot de uitspraak dat oorlogen, net als de bouw van piramides en aardbevingen, leiden tot perioden van welvaart.

Onderzoeken hebben inmiddels uitgewezen dat oorlog als aanjager van de economie een mythe is, zegt Rob de Wijk, directeur van denktank The Hague Centre for Strategic Studies. „Het geldt alleen in sommige ontwikkelingslanden, maar niet voor ontwikkelde landen”, zegt hij.

Toch is de mythe dat investeren in de defensie-industrie zorgt voor economisch groei niet verdwenen. „Het is een van de redenen dat de Amerikanen sinds de val van Lehman Brothers in 2008 niet bezuinigd hebben op defensie-uitgaven. Maar het werkt alleen als een stimulans op korte termijn”, zegt Ko Colijn, directeur van Instituut voor Internationale Betrekkingen Clingendael. „Het is van oudsher een aantrekkelijke vorm van industriepolitiek. Je hoeft geen openbare aanbestedingen te doen, je kunt alleen binnenlandse producenten inschakelen.”

Het werkgelegenheidsargument zal gebruikt worden door senatoren en afgevaardigden die wapenfabrikanten in hun kiesdistrict hebben. In de defensie-industrie is in de afgelopen jaren de werkgelegenheid nog wél toegenomen dankzij de militaire overheidsinvesteringen. Die politici zullen ook betogen dat de bedrijven hard nodig zijn om de VS voorop te laten lopen in technologie-ontwikkeling. Maar ook hier gelden niet meer de oude wetmatigheden, stelt De Wijk. „Door het toenemend belang van micro-elektronische technologie zie je juist veel meer dat commerciële technologie wordt omgezet in militaire in plaats van andersom.”

De oorlogen die de VS voeren dragen bij aan de toename van de hoge schuldenlast. „De oorlogsuitgaven lijken overigens een hoop geld, maar zijn het niet als je ze berekent als percentage van het bruto binnenlands product”, zegt De Wijk (zie grafiek). „Maar zelfs een relatief klein bedrag kan de zaak zo ontregelen.”

Daarbij komt dat de kosten veel hoger zijn dan de officiële cijfers die zeggen dat de oorlog in Irak sinds 2003 ongeveer 1000 miljard dollar heeft gekost. De economen Joseph Stiglitz en Linda Bilmes hebben deze op het drievoudige berekend. De grootste kostenpost is volgens hen de uitkeringen aan oorlogsinvaliden en veteranen, kosten waar de overheid voor decennia nog aan gebonden is.

De laatste oorlogen hebben flink bijgedragen aan de Amerikaanse schuldenlast. Vooral omdat Bush als eerste in de geschiedenis niet de belastingen verhoogde maar juist verlaagde terwijl hij een oorlog startte. Die financierde hij zo helemaal door schulden. „De oorlog in Irak heeft niet alleen bijgedragen aan de ernst van de financiële crisis, maar het heeft de overheid ook belemmerd in het effectief bestrijden ervan”, beweerden Stiglitz en Bilmes vorig jaar.

De schuldenlast loopt nu zo hoog op, dat het defensie-apparaat niet meer houdbaar is. Daarmee groeit de angst dat de nationale veiligheid in het geding komt. Republikeinse presidentskandidaten hebben al de aanval geopend op president Obama, dat hij om die reden nooit met deze deal had mogen instemmen.

Maar het terugdringen van die schuld om daarmee de economie te versterken kun je volgens O'Hanlon van het Brooking Institute ook zien als veiligheidsbeleid. „Naties met een uitgeholde economie verliezen op den duur aan nationale veiligheid”, stelde hij deze week.

Zo doemt de vraag op voor de Verenigde Staten of ze de status van enige supermacht kunnen behouden. De Wijk: „De VS zijn een supermacht op haar retour, vergelijkbaar met Groot-Brittannië na de Boerenoorlog eind 19de eeuw of de Sovjet-Unie na Afghanistan. Ze konden een kleine oorlog niet meer winnen op het moment dat hun financiële macht tanende was. Dat zie je nu ook bij de VS gebeuren.”

    • Daan van Lent