Ook de Nederlandse roddelpers gaat over de schreef

De Britse roddelpers ligt al maanden onder vuur vanwege illegale praktijken om aan informatie te komen. Nederlandse media gaan minder ver. Maar ook hier wordt betaald voor gestolen informatie en werken privé-detectives in opdracht van roddelbladen.

N iemand leest roddelbladen. Maar iedereen weet wat er in staat. Zo is het ook met de werkwijze van de bladen. Niemand kent Engelse toestanden zoals van News of the World. Maar iedereen kan voorbeelden noemen van journalistiek handelen op het randje van de wet. Ook in Nederland.

In ons land, zeggen betrokkenen, worden niet op grote schaal voicemails afgeluisterd of agenten omgekocht. Als actualiteitenrubriek EénVandaag laat zien dat mobieltjes van politici simpel te kraken zijn, is dát het nieuws. Niet wat óp hun voicemail staat. En als de eenmalige uitgave Binnenhof in de vuilnisbakken van Kamerleden snuffelt is het eerder een gimmick die de losse verkoop moet stimuleren dan een zoektocht naar primeurs. Nee, dan Engeland. Daar werd deze week opnieuw een ex-chef van News of the World gearresteerd. Uitgever Murdoch heeft de krant inmiddels opgeheven.

Toch is ook de Nederlandse roddelpers niet brandschoon. „Persoonlijke informatie wordt ook hier vrij makkelijk gepubliceerd”, zegt Jurian van Groenendaal van Boekx Advocaten, gespecialiseerd in media en intellectueel eigendom. Zijn kantoor vertegenwoordigde onder anderen Wesley Sneijder en Yolanthe Cabau. „In al die zaken blijft de rol van de bron onderbelicht.”

Net als hun Engelse collega’s betalen Nederlandse media voor informatie. Nederlandse media werken met privédetectives, ook al ontkennen de meeste dat. En Nederlandse media bekommeren zich lang niet altijd om de herkomst van informatie van tussenpersonen.

Zo duikt informatie uit het grijze circuit regelmatig op in bladen als Weekend en Privé en in uitzendingen van onder meer Peter R. de Vries en RTL Boulevard. Het RTL 4-programma vertoonde als eerste het filmpje van Sneijder en Cabau kussend in een Amsterdamse parkeergarage (zie inzet). Hoofdredacteur Carlo van Lienden zegt bewust het risico te hebben genomen dat de beelden illegaal verkregen waren.

Media controleren vaak niet hoe de mensen van wie zij informatie betrekken aan hun materiaal komen. „Het boeit ze niet”, zegt detective Sander van Betten uit Zwolle die werkte voor diverse media. „Opdrachtgevers onderhandelen lang over geld, maar stellen over het algemeen geen vragen over de herkomst van informatie.” Detectives werken vaak met collega’s, onderaannemers die snel een kenteken kunnen nakijken, een vriendje hebben bij een creditcardmaatschappij of een banksaldo kunnen achterhalen. Zo kan de opdrachtgever altijd beweren dat hij niet wist dat zijn uitzending of artikel stoelt op illegaal materiaal.

„Dat weet je niet altijd”, erkent Marc van der Linden, hoofdredacteur van Weekend. „Dat is een smetje op ons werk.” Over het algemeen, zegt hij, onderwerpt hij tipgevers aan „een kruisverhoor”. Hij heeft geen moeite met betalen voor informatie. „Wij maken een blad dat geld moet verdienen. Iemand die zorgt dat wij dat kunnen doen, mag daarin een aandeel hebben.” Een van de hoogste bedragen die Weekend ooit betaalde – „een paar duizend euro” – was voor informatie over de buitenechtelijke dochters van prins Bernhard.

Concurrent Story informeert altijd hoe iemand een informatie komt. „Maar wij stellen daar geen onderzoek naar in”, zegt hoofdredacteur Matthieu Slee. Zijn medewerkers maken volgens hem geen gebruik van illegale praktijken om aan nieuws te komen. „Afluisterapparatuur en afluisteren van voicemails zijn uit den boze.”

Wie betaalt voor gestolen informatie overtreedt de wet: heling, privacyschending, onrechtmatige daad jegens de betrokkenen. Media handelen bovendien in strijd met de (niet bindende) leidraad van de Raad voor de Journalistiek. Artikel 2.1.3: „De journalist steelt geen informatie(dragers) en betaalt evenmin voor gestolen informatie(dragers).”

Dat gebeurt vaker dan vroeger, zegt detective Van Betten. „Media zijn zich steeds meer bewust dat informatie geld kost.” Dat leidt wel eens tot aanvaringen met justitie. Tegen Van Betten en enkele collega’s loopt een rechtszaak wegens uitlokking en omkoping van een ambtenaar. Van Betten zou via-via informatie uit politie-pc’s in bezit hebben gekregen en verkocht aan de redactie van misdaadverslaggever Peter R. de Vries. „Ik ben mij van geen kwaad bewust”, zegt hij. De zaak krijgt vermoedelijk in het najaar een vervolg.

Waarom komen media eigenlijk bij Van Betten? Moeten zij sommige dingen niet zelf uitzoeken? „Vaak weten ze de weg niet. Onervaren redacteuren bellen of ik even kan checken of iemand een strafblad heeft. Alsof dat zomaar in het telefoonboek staat. Ze willen hun vingers niet branden aan bepaalde zaken.” Voor een paar honderd euro kan Van Betten vertellen wat iemand op z’n bankrekening heeft. Luistert hij ook voicemails af? „Dat gaat mij veel te ver. Het wordt ook nooit aangeboden, onder tafel, door medewerkers van bijvoorbeeld KPN of Vodafone.”

Privé, Weekend en Story luisteren evenmin voicemails af, zeggen de hoofdredacteuren. Van der Linden (Weekend): „Ik weet niet eens hoe ik mijn eigen voicemail moet afluisteren.” Waar liggen zijn grenzen? „Ik zou niet snel over een muurtje klimmen – als ik dat al zou kunnen”, zegt Van der Linden, doelend op zijn postuur. Met z’n allen voor een deur van een beroemdheid wachten zoals in Engeland, doet hij ook niet. Maar hij heeft er geen moeite mee als collega’s dat wel doen. Onthullingen over ziektes en seksuele geaardheid gaan hem te ver. „Er belt wel eens iemand die werkt in een ziekenhuis dat die-en-die is langs geweest voor een onderzoek. Maar wij willen niet onthullen dat iemand kanker heeft.”

Wel heeft Weekend vaste betaalde tipgevers, onder wie een portier van een vijfsterrenhotel die vertelt wanneer er beroemdheden logeren. „Veel bladen hebben iemand die een kenteken kan natrekken. Om te kijken wie die knappe man is bij wie die bekende actrice instapte.” Dat is toch illegaal? „Dat weet ik niet.”

Van der Linden van Weekend is trots op zijn onthulling dat Privé de echtgenote van een lijfwacht van Willem-Alexander betaalde om te weten waar de kroonprins naar toe ging. Na onderzoek door de rijksrecherche werd de lijfwacht overgeplaatst. „Is Van der Linden daar nog trots op?”, zegt Evert Santegoeds van Privé. „Nou ja, het bracht ook wat teweeg. Toch kwam het bericht pas naar buiten toen de zaak al lang was geseponeerd. Het was de tijd dat juist Privé werd afgeluisterd door de AIVD omdat koste wat kost boven water moest komen wie, in de directe omgeving van de prins, lekte.”

In juli zei Hans Vos, oud-redacteur van Privé en Story op tv dat de bladen in Nederland een budget hebben van „enkele tonnen per jaar, zwart” om mensen om te kopen. Slee (Story): „Een indianenverhaal. Het tipgeld is doorgaans een bescheiden bedrag, dus het reserveren van enkele tonnen is absoluut onnodig.” Lachend: „Bovendien staan de meeste primeurs in Story, dus kan Privé daar nooit veel aan kwijt zijn.”

Carlo van Lienden (RTL Boulevard) zegt niet te betalen voor informatie maar wel voor de publicatie van foto’s en video’s. „Het maakt niet uit of het beeld van een professional of een burgerjournalist komt. Mensen denken dat hier de bomen tot in de hemel groeien, maar dat is niet zo.” Een gewone foto levert 75 tot 90 euro op, een exclusieve 250 euro.

Nederland is een keurig land als het gaat om illegale zaken in de journalistiek, zegt Van Lienden. „Boulevard is braaf als je het afzet tegen Engelse en Amerikaanse media. Daar moeten wij ook niet naar toe. Door de hevige concurrentie is het in Engeland volledig uit de hand gelopen. In Nederland is de relatie tussen media en artiesten zeer respectvol. Maar du moment dat de pers ergens bloed ruikt, springen ze er wel bovenop.”