Na anderhalf uur beseft de handel dat meevallertje weinig verandert

Beleggers lijken afgelopen week een veto te hebben uitgesproken over de aanpak van de crisis in de VS en Europa. Ze willen duidelijkheid en besluitvaardigheid en zijn het aanmodderen en vooruitschuiven van problemen zat. Het was dan ook een rampzalige week op de beurzen.

Anderhalf uur. Zo lang was de financiële wereld enthousiast over het Amerikaanse banencijfer dat hoger uitviel dan verwacht. Toen kenterde het sentiment en begonnen beurskoersen weer te dalen, net zoals voorgaande dagen.

Met enige vrees werd uitgekeken naar het maandelijkse cijfers dat laat zien hoeveel arbeidsplaatsen er bij zijn gekomen. Als het wéér slecht was zou Amerika wel heel dicht bij een nieuwe recessie komen. Maar het cijfer was helemaal niet zo slecht. Er kwamen 117.000 banen bij, 6,5 keer zoveel als in juni. En dat dramatische cijfer kon gisteren ook nog eens worden bijgesteld. In juni kwamen er niet 18.000 maar 46.000 banen bij.

Even waren handelaren achter hun Bloomberg-schermen blij. Even lieten zij de koersen van de beurzen in Amsterdam, Frankfurt, New York en Milaan opveren. Toen beseften ze en masse dat een meevallertje weinig verandert. Nog steeds zitten de VS in de schulden. Nog steeds is de werkloosheid erg hoog. En nog steeds kan kredietbeoordelaar Standard & Poor’s de AAA-rating verlagen waardoor Amerika niet meer tot de meest kredietwaardige landen hoort. Nog steeds hebben Italië, Spanje, en ook België niet bewezen hun economische problemen op orde te kunnen krijgen.

Het lijkt beleggers al lang niet meer te gaan om de cijfers die op één dag worden bekendgemaakt. De afgelopen week lijken ze een veto te hebben uitgesproken over de aanpak van de crisis in de VS en Europa. Ze willen duidelijkheid en besluitvaardigheid en zijn het aanmodderen en vooruitschuiven van problemen zat.

Het was een rampzalige week op de beurzen. De AEX verloor circa 10 procent. Al tien dagen achter elkaar sloot de AEX in de min. Andere beurzen in Europa en Azië hebben het de afgelopen week niet beter gedaan. De belangrijkste beurgraadmeters in Londen, Frankfurt en Parijs staan voor onder het niveau van begin dit jaar. De laatste keer dat de AEX onder de 300 punten sloot was september 2009, toen de beurs voorzichtig uit het dal van de financiële crisis kroop.

Hoe lang de panieksfeer aanhoudt, hangt af van hoe snel politici de markten weten te overtuigen dat ze bereid zijn te hervormen en bezuinigen, zodat de VS en de eurozone op den duur weer gezond kunnen zijn. „Politici moeten zorgen dat ze altijd een stapje voor blijven”, zei Jean-Claude Trichet van de Europese Centrale Bank deze week niet voor de eerste keer. „Sommige landen moeten meer en sneller bezuinigen”, zei Trichet, doelend op Spanje en Italië.

Politici zitten in een spagaat. De maatregelen die nodig zijn om het vertrouwen van markten te herwinnen wekken scepsis bij kiezers. „Het is een moeilijke boodschap. Politici moeten erkennen dat door vorig decennium te lenen, de groei van nu eigenlijk toen al is opgesoupeerd”, zegt Geert Noels, de voormalig Belgische hoofdeconoom van vermogensbeheerder Petercam en medeoprichter van financieel adviesbureau Econopolis. „Er moet een tijd zuinig geleefd worden. Europa en de VS vierden tien jaar lang een feestje. Dat was leuk, maar nu komt de hoofdpijn en die kan best wel eens langer duren dan de gezelligheid.”

Volgens de Amerikaanse econoom Kenneth Rogoff moeten politici erkennen dat de westerse wereld niet in een ‘gewone’ diepe recessie. Daar kan je uitkomen door te bezuinigingen, waarna de economie begint te groeien. De pijn is geleden en de crisis bestreden. Uit een diepe financiële crisis komen is een pijnlijker proces, betoogt Rogoff in een opiniestuk dat deze week verscheen. Schulden moeten worden afgebouwd. Om dit te bereiken zullen rijken deels voor de schulden van armen moeten opdraaien, schrijft Rogoff. Dat kan via faillissementen (Nederland draait op voor de schulden van Griekenland) of via inflatie (spaarders zien hun vermogen verdampen, staten zien hun schulden verdwijnen).

Doordat politici tot nu toe nog niet bereid zijn geweest de moeilijkste keuzes te maken, zijn zij er nog niet in geslaagd de crisis te bezweren, zegt Noels. „Zowel de Amerikaanse deal om het schuldenplafond te verhogen als het euroakkoord van twee weken geleden is haast een Belgisch compromis. Schuldproblemen worden aangepakt door nog meer schulden te maken. De zure appel wordt keurig doorgeschoven”, zegt Noels.

Politici hebben één belangrijk wapen. Hoe vaak ze ook falen in de ogen van beleggers en hoe zeer ze ook klagen over de macht van kredietbeoordelaars en speculanten, uiteindelijk zijn het de politici zelf die de macht bezitten een oplossing te forceren.

Waar het Amerikaanse banencijfer slechts voor een korte opleving van de Dow Jones kon zorgen, sorteerde de toespraak van Berlusconi meer effect. De Italiaanse premier beloofde sneller te bezuinigen en staatsbelangen te verkopen. De begroting moet niet 2014 maar in 2013 in evenwicht zijn. Ook wordt de belastingwet aangescherpt. Volgens Berlusconi, op de persconferentie geflankeerd door zijn internationaal gerespecteerde minister van Financiën Tremonti, levert dat 25 miljard euro op.

De Italiaanse plannen en het gerucht dat de ECB bereid zou zijn Italiaanse obligaties op te kopen, lieten de Dow Jones stijgen. Tot nu toe hebben de interventies van de ECB geen duurzaam effect gehad. Portugal, Ierland en Griekenland moesten ook na ingrijpen van de ECB een beroep doen op Europese noodsteun. Mocht de ECB werkelijk bereid zijn in te grijpen op de Italiaanse markt dan is dat een ingrijpende zet van Trichet. De Griekse staatsschuld, bijvoorbeeld, is ten opzichte van de Griekse economische productie groot, maar valt in absolute termen wel mee. De Italiaanse schuld is ook in absolute termen enorm. Er zijn dus heel veel Italiaanse obligaties. Wil de ECB de rente beïnvloeden dan moet ze bereid zijn daar tientallen zo niet honderden miljarden in te stoppen.

Even leek het erop dat Trichet en regeringsleiders een forum zouden hebben om echt knopen door te hakken. Berlusconi meldde dat hij met Sarkozy had afgesproken een nood-G7 te organiseren. Dat klonk krachtig. Het zusterforum G20 was immers de praatclub waar leiders naar oplossingen zochten voor de crisis van 2008. Niet veel later bagatelliseerde de woordvoerder van Berlusconi de uitspraak. Het was slechts een ideetje.

    • Melle Garschagen