Kasparov blijft de gouden standaard

I k geloof dat het in 1966 was tijdens de olympiade in Havana dat ik een gesprekje hoorde dat veel indruk op me maakte. Onze teamcaptain Harry de Graaf, een gepensioneerde militair, zei tegen de ervaren meester Kick Langeweg: „Kick, denk er om dat je voor je land speelt.” Langeweg zei: „Mijnheer De Graaf, laat mij nu maar voor mezelf spelen, dan gaat het vast beter.” Kicks antwoord was een wijze levensles voor me.

Het Russische team dat zo smadelijk faalde tijdens het WK in China was voor, tijdens en na de wedstrijd van allerlei kanten toegeblaft dat de eer van het land op het spel stond. Geen wonder dat het verkeerd ging. Alexander Chalifman, geen lid van het team, wees er op dat de nerveuze stemming van 'overwinning of dood' niet goed voor de prestaties kon zijn, omdat schaken op zichzelf al stress genoeg geeft.

Ilja Levitov, de leider van de Russische schaakbond, heeft intussen het ontslag van teamcaptain Barejev gevraagd en gekregen. Een modern sportbestuurder is snel en gedecideerd met ontslagbriefjes en lijkt daarin een beetje op een arts uit oude tijden die voor alle kwalen maar één behandeling kende: aderlaten.

Levitov zag overigens wel een troost voor het Russische schaak: het optreden van Vladimir Kramnik in het toernooi van de Dortmunder Sparkasse. Dat was inderdaad indrukwekkend. Kramnik won met anderhalve punt voorsprong op het jonge Vietnamese talent Le Quang Liem, in een avontuurlijke zwierige stijl.

In de laatste ronde speelde Kramnik tegen de Amerikaan Hikaru Nakamura. Hij had het toernooi al gewonnen en stond op 'plus vijf'; vijf keer winst en vier keer remise. Plus vijf is mooi, maar plus zes zou geweldig zijn, een prestatie als van Kasparov in zijn beste dagen. In die laatste ronde ging hij Nakamura als een dolle te lijf.

Kramnik verloor de partij, maar hij was niet bedroefd; het was tenslotte een prachtig avontuur geweest. Bovendien was hij blij met het record dat hij had gevestigd. Hij had het toernooi in Dortmund voor de tiende keer gewonnen, en Kasparov had vroeger in Linares maar negen keer gewonnen.

Opmerkelijk, die rivaliteit met Kasparov, zes jaar nadat die zijn schaakloopbaan beëindigde. Uit de trots van Kramnik over zijn record werd duidelijk dat de geest van Kasparov nog steeds boven de wateren zweeft.

Vladimir Kramnik - Hikaru Nakamura, Dortmund 2011

1. d4 Pf6 2. c4 g6 3. Pc3 Lg7 4. e4 d6 5. Pf3 0-0 6. Le2 e5 7. 0-0 Pc6 8. d5 Pe7 9. b4 Ph5 10. c5 De oude zet. Kramnik heeft veel partijen gespeeld en gewonnen met het modernere 10. Te1. 10...Pf4 11. a4 f5 12. Lc4 fxe4 13. Pxe4 h6 14. Te1 Lg4 15. Ta3 g5 16. h3 Lh5 17. Lxf4 Txf4 18. g3 Tf8 19. a5 Kh8 20. Kg2

Het is moeilijk voor wit om zijn stelling met normale middelen te versterken en daarom gaat hij nu tot grof geweld over. 23. Pfxg5 Een speculatief stukoffer, net zoals Kramnik vorig jaar in Londen tegen Nakamura deed. Ook die partij verloor hij. 23...hxg5 24. Dxg5 Lg6 25. cxd6 cxd6 26. Ta7 Tc8 Na 26...Tf7 zou 27. Ld3 volgens Kramnik een gevaarlijke aanvalszet zijn. 27. Txe7 Txc4 28. f3 Tc2+ Hier was 28...b5 een interessante mogelijkheid, om eventueel zelf op aanval te spelen met Db6. 29. Kg1 Tc8 30. Ta1 Hier was Kramnik achteraf niet tevreden over. Hij noemde 30. h4 en 30. b5 als sterkere zetten. 30...Tf7 31. Dxg6 Nu komt wit een hele toren achter en dat is teveel. Het natuurlijke vervolg op zijn vorige zet was 31. Taa7, waarna wit waarschijnlijk niet hoeft te verliezen. 31...Dxe7 32. Pg5 Wit kon wat materiaal terugwinnen met 32. Pxd6. Het eindspel na 32...Tcf8 33. Pxf7+ Dxf7 34. Dxf7 Txf7 staat dan beter voor zwart, maar wit zou goede remisekansen hebben. Daar was het Kramnik natuurlijk niet om begonnen, hij blijft op winst spelen. 32...Kg8 33. Dh7+ Kf8 34. Pe6+ Ke8 35. Dh5 Lf6 Sterker was 35...Df6. 36. g4 Want hier had wit nog een goede remisekans met 36. Dg6 Db7 en nu de onwaarschijnlijke computerzet 37. f4. 36...Db7 37. Td1 Da6 38. Dg6 Ke7 39. g5 Lh8 40. Te1 Da3 Een sterke zet, volgens Kramnik waarschijnlijk de enige die wint. 41. Pd4 Dxb4 42. Pf5+ Kf8 Zwart kon het nog verkeerd doen. Na 42...Txf5 43. De6+ heeft wit eeuwig schaak. 43. Td1 Tc2 44. Pd4 De fraaie weerlegging van 44. Pxd6 is 44...Dc5+ 45. Kh1 en nu het mooie torenoffer 45...Th2+, de enige zet die wint. 44...exd4 45. Dxc2 Dc3 Hier had wit op kunnen geven, maar hij moet nog even aan de gedachte wennen. 46. De4 De3+ 47. Dxe3 dxe3 48. Kg2 Lc3 49. Kf1 Txf3+ 50. Ke2 Txh3 Wit gaf op.

    • Hans Ree