De Muur van uur tot uur

Bewoners van Berlijn slaan op 13 augustus 1961 gade hoe het oostelijk deel van hun stad wordt afgesloten van de Amerikaanse, Britse en Franse zone - beter bekend als West-Berlijn. Foto DPA / AFP

Over een week is het precies vijftig jaar geleden dat in Berlijn de muur verrees. Recent opgedoken verslagen van de Stasi onthullen wat er toen achter de schermen gebeurde.

Letterlijk van de ene dag op de andere stond hij er, volgend weekend precies 50 jaar geleden: de Berlijnse Muur. Maar hoe verliep die bliksemactie precies, waarmee Oost-Duitsland een grootschalige uittocht naar het westen wilde voorkomen?

De verslagen die de Stasi, de Oost-Duitse geheime dienst, van die nacht moest hebben gemaakt zoals historici vermoedden, waren nooit gevonden. Maar nu zijn ze ontdekt, beschrijven Sybe Rispens en Claudia Klein vandaag in de wetenschapsbijlage van NRC Weekend.

Daniela Münkel, hoogleraar geschiedenis aan de universiteit van Hannover, en haar team troffen de verslagen onlangs in het Stasiarchief, in een map met het weinigzeggende opschrift ‘persknipsels’. Precies op tijd, tot haar grote vreugde, voor haar onlangs verschenen boek Die DDR im Blick der Stasi 1961, dat weer precies op tijd verscheen voor de muurherdenkingen dit jaar.

Met behulp van de verslagen is het verloop de bouw van de muur van uur tot uur te reconstrueren – en vooral ook de nervositeit waarmee de Stasi wacht op reacties uit het westen. Het is opvallend hoe goed de Stasi daarover geïnformeerd was, zegt Münkel.

Een verslag van de NOS uit 1989 over de val van de Muur:

Tot genoegen van de Oost-Duitse machthebbers zegt de Amerikaanse stadscommandant Albert Watson bijvoorbeeld tegen verontruste Berlijnse politici dat de versperring door goed beschouwd alleen maar een ‘verkeersopstopping’ is. “De vrijheid van de West-Berlijnse bevolking komt er niet door in gevaar”, zegt hij. En als langzaam duidelijk wordt dat de westerse machten niet zullen ingrijpen, halen de machthebbers in de DDR halen opgelucht adem.

Lees het hele artikel van Sybe Rispens en Claudia Klein vandaag in NRC Weekend of in de digitale editie voor abonnees.

    • Peter van der Ploeg