Breivik lijkt dus niet op Bakoenin en heeft niets te maken met de RAF

Anarchist vs. terrorist

„Bijna alle terroristen zijn schatplichtig aan de Russische anarchist Bakoenin”, aldus het commentaar van NRC Handelsblad van 30 juli. En om dat te staven haalt de commentator woorden van Michael Bakoenin aan, die ‘het kwaad’ zou zien als een ‘historische noodzaak’.

Bakoenin zal deze woorden zeker ooit hebben gezegd of geschreven, maar beslist in een andere context. Waarschijnlijker is dat de commentator zich wilde beroepen op een andere uitspraak van Bakoenin: „De lust om te vernietigen is een scheppende.” Die woorden kun je transformeren naar een oproep tot geweld, maar dat is nu precies wat Bakoenin niet bedoelde. Zijn filosofie bestond uit de overtuiging, dat veranderingen slechts kunnen plaatsvinden, als oude systemen worden afgebroken. De Rus dacht met name aan het opheffen van de staat en het godsbegrip. Dat moest niet gebeuren door geweld van buitenaf, maar door verandering in denkpatronen van de ‘vrije mens’. De mens die zich via innerlijke opstand bevrijdt van de ketenen die god en de staat hem hebben opgelegd, dat was de kern van het denken (en handelen) van deze grondlegger van het anarchisme.

Door beweringen als in het commentaar worden we teruggeworpen naar de jaren 70 van de vorige eeuw, toen Nederlandse kranten als zij berichtten over bijvoorbeeld de Rote Armee Fraktion of de Brigate Rosse, consequent schreven over anarchisten, waar zij terroristen bedoelden.

De commentator legt alle terroristische activiteiten op het bordje van Bakoenin. Een historische misvatting en minachting van een man die met zijn ideologie vocht voor een betere wereld, die naar zijn mening slechts kon ontstaan als de door heersers gestichte maatschappij werd afgezworen.

Rinus van der Heijden

Tilburg

Breivik kind van God?

Volgens het hoofdredactioneel commentaar in NRC Handelsblad van 30 juli zijn bijna alle terroristen schatplichtig aan de Russische anarchist Bakoenin, want die schetste in zijn geschriften ‘het kwaad’ als ‘historische noodzaak’. Anders Breivik, de Noorse moslimhater, zou in die zin Bakoenins ‘kind’ zijn.

Wat een onzinnige omweg om het gedachtegoed van een kennelijk notoire rechts-nationalist op te hangen aan dat van een anarchist, dus ‘linksig mens’ uit de negentiende eeuw. Dan kun je net zo goed zeggen dat Breivik een kind van God is, want staat er niet in de Bijbel op honderden plaatsen dat God zich genoodzaakt zal zien om geweld te gebruiken?

Niet alleen de anarchisten hebben het gedaan, ook de marxisten-leninisten zijn de schuld in het vervolg van dit commentaar, dat Breivik nu weer in verband brengt met de geweldenaars van de Rote Armee Fraktion in de Bundesrepublik van de jaren ’70 en ’80, een leninistisch geïnspireerde groepering.

Komkommertijd alla, maar dat betekent nog niet dat u de thuisblijvende lezer deze zomer kunt opzadelen met redactionele commentaren die appels met peren en varkens met koeien vergelijkt.

Boudewijn Chorus

’s-Hertogenbosch

Vergeet Duitsland niet

In het commentaar van 30 juli wordt gesteld dat politicologen ertoe neigen te geloven dat de groeiende invloed van xenofobe partijen de radicalisering wellicht meer dempt dan aanwakkert. Waar het commentaar begint met Bakoenin en Most, is het misschien niet onterecht – hoe inpopulair in Nederland thans ook – de blik nog eens te richten op Hitlers nazipartij.

De rechtse partijen in Duitsland kregen in 1933 ongeveer 12 miljoen stemmen, de linkse ongeveer 13,5. Er had dus een linkse regering moeten komen.

De angst voor het communisme was echter dermate groot, dat de leider van de katholieke Centrumpartij, monseigneur Ludwig Kaas, Hindenburg adviseerde Hitler bij de regering te betrekken, zodat voor rechts een comfortabele meerderheid ontstond.

De redenering van deze brave, rechtse katholiek, die Duitsland in de Volkerenbond had vertegenwoordigd en later nog met Adenauer zou regeren, was exact dezelfde als die van de bedoelde politicologen. Ook hij meende dat de nazi’s zich zouden matigen bij regeringsdeelname, en dat hun streven zou verglijden in een soort Mussolini-fascisme; een politiek die toen algemeen bewonderd werd.

Wat het gevolg werd van zijn goedbedoelde raad weten we allemaal.

In dezelfde kwestie geraadpleegd schreef generaal Eric Ludendorff aan Hindenburg (vrij vertaald): ‘Ik voorspel u plechtig dat deze fatale man ons Reich in de afgrond zal sleuren en de oorzaak zal worden van onvoorstelbaar leed voor onze natie. Toekomstige generaties zullen u tot in het graf vervloeken voor deze beslissing.’

Gerry Mehrtens

Voorschoten

Geschiedvervalsing

Hubert Smeets slaat de plank mis in zijn poging linkse en rechtse radicalen over een kam te scheren (Opinie & Debat, 30 juli).

De Rote Armee Fraktion (RAF) had niet dezelfde vijand als Breivik. De RAF pleegde geen aanslagen tegen leden van de Duitse sociaal-democratische partij. Zij vermoordde geen onschuldige jonge mensen, maar politieke kopstukken van wie de RAF veronderstelde dat zij de onderdrukkende staat symboliseerden.

De uitspraak van Breivik dat er „nieuwe generaties in de grote steden opgroeien die hebben geleden onder islamitische tirannie” en de communeslogan die Baader inspireerde ‘maak kapot, wat jou kapot maakt’ zijn niet te vergelijken. De uitspraak van Breivik is bedoeld om een bevolkingsgroep weg te jagen, de uitspraak van de RAF was bedoeld om de macht van de staat te breken.

Je kunt Wilders, die een nationalisme voorstaat dat allochtonen elimineert, niet vergelijken met Dutschke, die zich engageerde voor minderheden uit de derde wereld.

Smeets maakt door het vergelijken van middelen, de fout de doelen buiten beschouwing te laten. Het verschil tussen de doelen doet er echter wel degelijk toe. Linkse terroristen streden (met ontoelaatbare middelen) tegen een verwoestende oorlog in Vietnam, de indirecte betrokkenheid van Duitsland bij deze oorlog, en een onverwerkt fascistisch verleden waardoor oud-nazi’s de burelen van de overheid bevolkten. Radicaal links streed met geweld tegen westerse overheden die verantwoordelijk waren voor geweld in de derde wereld.

Door de doelen en de context buiten beschouwing te laten, pleegt de historicus Smeets geschiedvervalsing.

Dr. Henk Smeijsters

Lector Hogeschool Zuyd, Heerlen