Waar komt de paniek op de beurs nu vandaan?

1Hoe kan zorg over de schuldproblemen van Europa en de VS in zo’n korte tijd leiden tot paniek op de beurzen?

De problemen komen allemaal samen deze zomer. Eerst was er het opnieuw dreigende faillissement van Griekenland. Daarna dreigde Amerika de rekeningen niet meer te kunnen betalen door het uitblijven van een nieuw schuldplafond. Die problemen zijn voorlopig opgelost, maar de angst onder beleggers is groot dat de schuldencrisis overslaat naar Italië en Spanje. Dat zou de schuldencrisis voor Europa onbeheersbaar maken. Daarnaast vrezen beleggers dat de wereldwijde economie weer in een recessie belandt.

2 En waarom dalen dan de koersen op de beurs?

Een haperende economische groei betekent ook dat bestedingen van consumenten stokken. Die zijn cruciaal voor het bedrijfsleven en dus voor de economie: zonder bestedingen geen omzet en geen winst. Dat perspectief maakt dat beleggers nu hun aandelen verkopen. Banken hebben bovendien het probleem dat zij weer obligaties in bezit hebben van landen als Italië en Spanje. Als die landen nog meer in de problemen komen, worden deze obligaties minder waard en wordt het bezit van de banken ook minder waard.

3 Wie zijn er aan het verkopen? En wie kopen er?

Op de obligatiemarkten is het betrekkelijk stil en daar kunnen kleine transacties grote schommelingen veroorzaken. Dat gebeurde deze weken met de Spaanse en Italiaanse staatsobligaties. Maar volgens analisten is dat op de aandelenbeurs nu niet het geval. Zowel in Europa als in de VS werden gisteren en vandaag grote volumes verhandeld. De koersbewegingen worden dus veroorzaakt door veel beleggers, die veel aandelen van de hand doen. Er ontstaat echter pas een prijs op het moment dat vraag en aanbod bij elkaar komen. Tegen elk aangeboden aandeel moet dus ook een koper staan. Die zitten traditioneel in de hoek van de beleggers die wat meer risico durven nemen. Deze kopers denken dat de bodem nu bereikt is en vinden de huidige lage koersen een mooi moment om in te stappen. Wie er precies kopen en verkopen is niet te achterhalen.

4Wat doen beleggers met het geld dat ze voor hun aandelen krijgen?

Beleggers die hun aandelen verkopen, hebben een aantal mogelijkheden. Meestal zoeken ze ‘veilige havens’ zoals goud of staatsobligaties van landen als Duitsland en Amerika. De prijs van goud is de afgelopen dagen weer verder gestegen, tot bijna 1.650 dollar voor een troy ounce (31,1 gram). Ook de rentes van de staatsobligaties van Duitsland en Amerika zijn sinds gisteren weer gedaald door een toenemende vraag. Voor de VS mag dat opmerkelijk heten: door de schuldencrisis lopen de VS nog steeds het risico van een afwaardering van de kredietwaardigheid, waarmee de staatsobligaties minder waard worden. Banken die aandelen dumpen, kunnen hun geld stallen bij de Europese Centrale Bank (ECB). Dat potje bij de ECB is in een week tijd meer dan verdubbeld van 50 naar 120 miljard euro.

5Wat doen de ‘gewone’ beleggers?

Die gaan mee met de grote golf: veel van hen verkopen hun posities. Sinds de komst van interactieve handelsplatformen voor particulieren kunnen gewone beleggers sneller reageren op dit soort trends. Dat doen ze dan ook. Niet alle particulieren zijn echter actieve beleggers. Velen zullen blijven zitten in aandelen in de hoop dat de bodem snel bereikt is.

6 En is die bodem in zicht?

Dat is zeer de vraag. Analisten zien groot pessimisme op de markten. Positieve signalen worden genegeerd, negatieve uitvergroot. Zolang het bedrijfsleven – met name in de VS – afwachtend blijft en geen nieuwe mensen aanneemt, blijft economisch herstel uit. Maatregelen van de centrale banken hebben dat tot nu toe niet kunnen veranderen en overheden hebben geen geld meer voor nieuwe lastenverlichting.

De vraag is of dit grotere gevolgen heeft dan alleen maar de daling van de aandelenkoersen. De huidige koersdalingen doen denken aan de klappen die de beurs in september en oktober 2008 te verwerken kreeg. Destijds hield de daling aan tot maart 2009. Als de huidige daling kortstondig blijkt, zullen de gevolgen voor bijvoorbeeld de dekkingsgraden van pensioenfondsen meevallen. Houdt de misère aan, dan komen de pensioenfondsen wel in de problemen.

    • Egbert Kalse
    • Tom Kreling