Snel met de trein naar Pretoria

De passagiers van de Gautrain kijken elkaar nog wat onwennig aan. Moet je groeten als je tegenover een wildvreemde komt te zitten? Is het gepast om te bellen? En hoe gaan die schuifdeuren eigenlijk open als de trein het station is binnengereden? Openbaar vervoer, zoveel is duidelijk, is voor veel Zuid-Afrikanen een nieuw concept.

Gautrain op station RosebankGautrain op station Rosebank

In 2006 begon de bouw en afgelopen dinsdag werd het belangrijkste deel van een nieuwe spoorlijn tussen zakenstad Johannesburg en de bestuurlijke hoofdstad Pretoria in gebruik genomen. Met 160 kilometer per uur is de ‘Gautrain’ (naar de provincienaam, Gauteng) meteen de snelste trein van het hele Afrikaanse continent.

Als de smetteloze treinstellen op station Rosebank in beweging komen, begint de jongen die naast me zit zenuwachtig te schuiven. Hij wil naar buiten kijken. Daar is niets te zien, want het grootste deel van het traject ligt in Johannesburg onder de grond. Maakt niet uit, zegt hij. Hij wil bij het raampje de snelheid ervaren.

Aan de andere kant van het gangpad laat een bejaard echtpaar zich door een beveiligingsmedewerker op de foto zetten. “Dat we dit nog mogen meemaken”, zegt de man. “Het is alsof ik weer in Europa ben”, verzucht de vrouw.

Er waren al forensentreintjes in Zuid-Afrika. Maar die zijn traag (want smalspoor), onveilig en zo gebouwd dat tijdens de apartheid werknemers uit de zwarte townships makkelijk naar het witte centrum konden – en bovenal ’s avonds weer terug. Wie geld had, nam de auto.

Maar de snelweg tussen Pretoria en Johannesburg staat al jaren muurvast. In 2000, nog voor Zuid-Afrika het wereldkampioenschap voetbal van vorig jaar kreeg toegewezen, besloot het land daarom te investeren in beter openbaar vervoer. Ondertussen, vertelde een ambtenaar me eens, was het de hoop dat witte en zwarte mensen elkaar zo wat vaker zouden tegenkomen.

Net voor het WK werd de verbinding tussen het vliegveld van Johannesburg en de chique hotelwijk Sandton in gebruik genomen. Duizenden voetbalsupporters maakten van de trein gebruik. En op een klein stu

kje na, waar een probleempje met water is, is nu het hele traject van tachtig kilometer klaar. Op tijd, maar naar goed gebruik bij grote infrastructurele projecten wel met een zware kostenoverschrijding. De trein kostte niet de aanvankelijk begrote 400 miljoen euro, maar 3 miljard.

Volgens de vakbonden is dat verkeerd besteed geld. Het is een “trein voor de rijken”, zeggen zij. Maar, zegt mijn zichtbaar niet onbemiddelde buurman als we na een ruim half uur Pretoria binnenrijden: “De vakbond wil toch dat we allemaal rijk worden? Deze trein is voor iedereen.”

 

Hieronder nog een filmpje van het Gautrain-projectbureau zelf met enthousiaste passagiers op de eerste dag. Man met baard aan het eind is de minister van Transport van de provincie Gauteng, Ismail Vadi: