Pijnlijk, maar noodzakelijk

Vorig jaar kwam de Poolse president Kaczynski om bij een vliegramp in Rusland.

De Poolse regering trekt nu conclusies en lessen uit een nieuw rapport hierover.

Drie Poolse generaals, tien andere officieren en een staatssecretaris hadden gisteren een baaldag. Zij werden ontslagen naar aanleiding van de vliegramp, vorig jaar april, waarbij de Poolse president Lech Kaczynski, zijn echtgenote en tientallen andere topfiguren omkwamen. Aanleiding voor de ontslaggolf is een nieuw rapport over het drama dat bevestigt wat al langer werd vermoed, namelijk dat de bij het ongeluk betrokken legerpiloten niet ervaren genoeg waren, mede door gepruts met procedures en trainingsprogramma’s binnen de Poolse luchtmacht.

Polen is een jonge democratie waar moeilijke beslissingen maar al te vaak worden gemeden en politici een broertje dood hebben aan het nemen van verantwoordelijkheid. Dat lijkt nu te veranderen. Vorige week stapte Defensieminister Bogdan Klich al op, uit eigen beweging, gisteren volgde het ontslag van zijn staatssecretaris. En de speciale luchtmachtbrigade die altijd verantwoordelijk was voor het transport van VIP’s wordt opgedoekt, zo maakte de rechts-liberale premier Donald Tusk bekend. Hij noemde dat „pijnlijk, maar onvermijdelijk”.

Tusk belandde na het ongeluk in een politiek wespennest. Allereerst omdat het toestel neerstortte op Russisch grondgebied – president Kaczynski was nota bene voor een herdenking op weg naar het Russische Katyn-bos, de laatste rustplaats van duizenden Poolse, door Stalin vermoorde krijgsgevangenen. Maar ook omdat de grootste oppositiepartij, het door Kaczynski opgerichte Recht en Rechtvaardigheid (PiS), Moskou meteen beschuldigde van kwade opzet en Tusk van medeplichtigheid.

Het ongeluk werd onderzocht, eerst door de Russen en nu dus door de Polen zelf. Het rapport uit Moskou kwam begin januari al en was meteen omstreden, omdat de Russen nauwelijks aandacht besteedden aan de rol van de eigen luchtverkeersleiding. De Polen hebben dat nu wel gedaan en concluderen dat er van alles mis was op het militaire vliegveld van Smolensk, zoals de gebrekkige belichting. Een zootje dus, maar, zo merkte een Poolse commentator droogjes op, dat mag toch niet verbazen: het is wel vaker een zootje in Rusland.

Volgens de Russen was er ook psychologische druk uitgeoefend op de piloten om te landen, ondanks de dikke mist boven Smolensk. Een plausibel scenario: de jaarlijkse herdenking van de massamoord in Katyn, het nationale trauma van Polen, is niet zomaar een ceremonie, het is de belangrijkste. De Poolse onderzoekers zeggen nu dat er geen concrete aanwijzingen voor zijn. Maar ook zij erkennen dat de aanwezigheid van derden in de cockpit, zoals een generaal die zich vlak voor de landing bij de bemanning voegde, de taak van de piloten zeker niet makkelijker maakte.

De onderzoekers concluderen dat hun land hoe dan ook de hoofdverantwoordelijkheid draagt voor het ongeluk. De piloten waren niet goed voorbereid, beschikten niet over actuele weersinformatie, spraken gebrekkig Russisch en zetten de daling te snel en te laag in, in strijd met procedures en het gezonde verstand.

Oppositiepartij PiS verwierp het Poolse rapport nog voordat het was verschenen. Begin deze maand presenteerde de partij een tv-spotje, met archiefbeeld van Lech en Maria Kaczynski en de tekst ‘Zij wachten op de waarheid’. Wat de Polen betreft is die nu gevonden. In peilingen geeft een meerderheid van de bevolking aan het jongste rapport over het ongeluk te accepteren, hoe pijnlijk de conclusies ook zijn. Met de parlementsverkiezingen op komst, op 9 oktober, is dat voor premier Tusk een opsteker. Hij heeft de catastrofe, die hem politiek had kunnen breken, zonder al te grote kleerscheuren overleefd.

    • Stéphane Alonso