Ontslagen in Poolse leger na vliegramp

Drie Poolse generaals, tien andere hoge officieren en een staatssecretaris zijn gisteren ontslagen naar aanleiding van de vliegramp vorig jaar april. Daarbij kwamen de Poolse president Lech Kaczynski, zijn echtgenote Maria en tientallen andere hoge functionarissen en politici om.

Aanleiding is een nieuw rapport dat bevestigt wat vermoed werd, namelijk dat de bij het ongeluk betrokken legerpiloten niet ervaren genoeg waren, mede door gepruts met procedures en trainingsprogramma’s in de Poolse luchtmacht.

Een zwarte dag voor het leger, maar niet voor Polen, waar moeilijke beslissingen doorgaans worden gemeden als de pest en politici en ministers een broertje dood hebben aan het nemen van verantwoordelijkheid. Dat lijkt nu te veranderen.

Vorige week stapte minister van Defensie Bogdan Klich al op, gisteren volgde het ontslag van zijn staatssecretaris. En de speciale luchtmachtbrigade die altijd verantwoordelijk was voor het transport van staatslieden wordt volledig opgedoekt, zo maakte de rechts-liberale premier Donald Tusk gisteren bekend. Hij noemde die beslissing „pijnlijk, maar onvermijdelijk”. Waarschijnlijk volgen nog meer ontslagen.

Tusk belandde na het ongeluk, waarbij in totaal 96 doden vielen, in een politiek wespennest. Allereerst omdat het toestel neerstortte op Russische bodem – president Kaczynski was nota bene voor een herdenking op weg naar het Russische Katyn-bos, de laatste rustplaats van duizenden Poolse krijgsgevangenen, in 1940 koelbloedig geëxecuteerd op last van Stalin. Maar ook omdat de grootste Poolse oppositiepartij, het door Lech Kaczynski opgerichte Recht en Rechtvaardigheid, Moskou meteen beschuldigde van kwade opzet en Tusk van medeplichtigheid.

Het ongeluk werd onderzocht, eerst door de Russen en nu door de Polen zelf. Het rapport uit Moskou kwam in januari uit en was meteen omstreden, omdat de Russen nauwelijks aandacht besteedden aan de rol van de eigen luchtverkeersleiding. De Polen hebben dat wel gedaan en concluderen dat er van alles mis was op het militaire vliegveld van Smolensk, zoals gebrekkige belichting.

Volgens de Russen was er ook psychologische druk uitgeoefend op de piloten om te landen, ondanks dikke mist boven het vliegveld. Een plausibele gang van zaken: de jaarlijkse herdenking van de massamoord in Katyn, het nationale trauma van de Polen, is een belangrijke ceremonie. Bovendien had Kaczynski bij een eerder voorval al eens piloten bevolen te landen onder moeilijke omstandigheden. De Poolse onderzoekers zeggen nu dat er geen concrete aanwijzingen voor zijn. Maar ook zij erkennen dat er derden in de cockpit aanwezig waren.

De onderzoekers concluderen dat Polen hoe dan ook de hoofdverantwoordelijkheid draagt voor het ongeluk. De piloten waren niet goed voorbereid, beschikten niet over actuele weersinformatie, spraken gebrekkig Russisch en zetten de daling te snel en te laag in, in strijd met procedures en het gezonde verstand.