In rook opgaan in het land van het grote verdwijnen

Bengt Ohlsson: Zussen. Roman. Vert. uit het Zweeds door Geri de Boer. Signatuur, 246 blz. € 19,95

Na lezing van Zussen, de nieuwe roman van de Zweedse auteur Bengt Ohlsson, werd me meer dan ooit duidelijk waarom de Scandinaviërs zo uitblinken in thrillers. Ze hebben iets met het thema van het verdwijnen van mensen, van spoorloos raken en nooit meer teruggevonden worden.

Twee recente boeken variëren prachtig op dat thema. De roman Zussen van Ohlsson begint zo: ‘Marjories zus verdween op een vrijdag begin mei.’ Een onheilspellende openingszin die meteen de juiste spanning oproept. Cruciaal in de zin is natuurlijk het werkwoord ‘verdween’. Waar is Marjories zuster? Wie heeft haar verdwijning ontdekt? Wat gaat er gebeuren om haar terug te vinden? Vragen die zich meteen aandienen.

Kort daarop las ik Tweeling van de Noorse schrijfster Merete Junker. In de tweede alinea staat: ‘Ze zou hier in het zwembad doodgaan.’ De zij is in dit geval het meisje Idun. Idun, het belangrijkste karakter uit Tweeling, is te gast op een onstuimig feest. Opeens wordt ze ontvoerd door een man die ze vaag kent. Hij neemt haar mee naar een zwembad, waar hij haar vastbindt en misbruikt. Hij richt zelfs de loop van een revolver op Iduns voorhoofd. Gaat ze sterven? Gaat de man haar ontvoeren en verbergen in de bossen? Wordt ze doodgeschoten?

Het is duidelijk: het lege, verlaten Scandinavië is het ultieme landschap van het grote verdwijnen. In Tweeling krijgt dat thema vele variaties. Kort na de mysterieuze verdwijning van Idun richt de schrijfster haar blik op haar ontvoerder, Arvo Pekka, die later zelfmoord zal plegen. Ook een ultieme daad van verdwijnen.

Verderop gebeurt er iets gruwelijks in de roman Tweeling: een docent fotografie doet in een eenzame hut in de bossen een huiveringwekkende ontdekking. Hij vindt in een latrine afgesneden ledematen van een mens. Dit slachtoffer is ook al voor de buitenwereld in rook opgegaan, en dat hij in stukjes wordt gesneden en verborgen in een latrine is de perfecte verdwijntruc.

In Tweeling lopen veel verhaallijnen door elkaar, met tal van personages daarin. De hoofdrol is weggelegd voor radiojournaliste Mette Minde die de bizarre gebeurtenissen die zich afspelen in haar woonplaats Skien (vast niet toevallig de geboorteplaats van toneelschrijver Henrik Ibsen) probeert te ontraadselen. Mette Minde komt erachter dat zelfmoordenaar Pekka de leider van een geheime bende is die de omgeving terroriseert. Op volleerde wijze trekt ze alle sporen na die Pekka achterliet, tot en met ultrageheime filmbeelden waarin het meisje Idun een belangrijke rol speelt. Dankzij dit verdwenen meisje komt een spannende zoektocht op gang die uiteindelijk leidt tot verrassende uitkomsten.

In Zussen kiest Bengt Ohlsson, wiens vorige roman Gregorius veel aandacht trok, een ander perspectief. Ohlsson gaat op zoek naar de gevolgen die iemands verdwijning heeft voor zijn of haar nabije familieleden. De auteur zoekt niet naar uiterlijke spanning, maar naar innerlijke roerselen. De verdwenen zuster van de tienjarige Marjorie is Miriam. Zij is twintig. De kleine Marjorie wilde haar leven lang zo zijn als haar oudere zuster: sterk, daadkrachtig, extravert. Miriam is de sterkste van het tweetal. Bladzijde na bladzijde dalen we met de schrijver dieper af in de emoties van de achtergebleven Marjorie, die haar zuster op pijnlijke wijze mist.

De tienjarige Marjorie besluit zichzelf op te delen in twee personages: ze is zowel zichzelf als Miriam. Ze doet dit opdat haar ouders stoppen met zoeken en zo het verdriet uit het ouderlijk huis wordt weggenomen. Marjorie leeft steeds meer in een droomwereld. Mooie, ingeleefde zinnen schrijft Ohlsson, zoals deze over Marjorie: ‘Ze zou zelf worden als Miriam. Geheimzinnig, boeiend en onneembaar.’

Merete Junker in Tweeling daarentegen beheerst de strakke, soepele stijl van een journalist. Zie hier twee romans die elkaar prachtig aanvullen en fraai variëren op het grote Scandinavische verdwijnen.

Merete Junker: Tweeling. Scandinavische psychothriller. Vert. uit het Noors door Renée Vink. Conserve, 294 blz. € 19,95

    • Kester Freriks