In India kunnen vrouwen een auto winnen met hun sterilisatie

Deze zomer is de Nano de hoofdprijs in een Indiaas programma om sterilisatie te bevorderen. ‘Een gelukkig gezin past in een kleine auto’. En drie kinderen is genoeg.

Shamim (24) is moeder van twee zonen en een dochter. Dat vindt ze genoeg, en daarom laat ze zich steriliseren. Zij heeft net een verdovende injectie gekregen. Versuft zit ze op de binnenplaats van de kliniek waar de ingreep gebeurt.

In een bed om de hoek op de veranda liggen twee vrouwen zachtjes kreunend bij te komen uit hun roes. Ze hebben de operatie, die niet langer dan vijf minuten duurt, al achter de rug. Over vier uur mogen ze weer naar huis. Van de overheid krijgen ze zeshonderd rupee (€ 9,50) als dank voor hun bijdrage aan beperking van de Indiase bevolkingsgroei.

Mogelijk ligt er nog meer voor hen in het verschiet. Boven het grasveld voor het ziekenhuisje in Baragaon, in het district Jhunjhunun in het noorden van de Indiase deelstaat Rajasthan, hangt een spandoek. Daarop staat een Nano afgebeeld, ’s werelds kleinste auto van Indiase makelij. ‘Kleine gezinnen zijn gelukkige gezinnen’, staat er onder. Na vandaag zal Shamim geen kinderen meer kunnen krijgen. Maar misschien wordt zij wel de gelukkige bezitter van een Nano, waar haar hele gezin in past. Of van een motorfiets, een televisie of een mixer.

Deze zomer krijgt iedereen die zich laat steriliseren in Jhunjhunun een lot. In oktober worden de prijswinnaars getrokken. Tata Motors, de fabrikant van de Nano, heeft niets van doen met de tombola. De prijzen zijn beschikbaar gesteld door lokale zakenmensen en door een universiteit, zegt dokter Vidya Sagar, verantwoordelijk voor de uitvoering van het sterilisatieprogramma.

Het was de districtsmagistraat die het idee als eerste opperde, zegt dokter Sagar. En dokter Sagar was meteen enthousiast, lang voordat de media er lucht van kregen en het nieuws zich over de hele wereld verspreidde. „Jullie in het moderne Nederland kennen geen problemen met bevolkingsgroei. Wij in India wel. Terugdringing van de bevolkingsgroei gaat maar heel langzaam. Alle initiatieven zijn welkom”, zegt hij.

Zestig jaar geleden was India het eerste land ter wereld dat geboortebeperking ging stimuleren. Condooms en de pil zijn gratis. Maar nog steeds groeit de bevolking te hard. Elk jaar komen er 18 miljoen kinderen bij, anderhalf miljoen meer dan de totale bevolking van Nederland. De helft van de Indiase bevolking (ruim 1,2 miljard ) is jonger dan 25.

Dat ‘demografisch dividend’ is India’s troefkaart. Maar er kan zich ook een doemscenario ontwikkelen. Als de bevolkingsaanwas (bijna 18 procent in het afgelopen decennium) niet verder wordt beteugeld, zullen grote groepen ongeletterden geen baan kunnen vinden en zullen natuurlijke hulpbronnen snel opdrogen, vrezen plannenmakers. Om de bevolkingsomvang te stabiliseren, zou elke vrouw gemiddeld niet meer dan 2,1 kinderen moeten krijgen. Een vruchtbaarheidscijfers van 1,9 zou ideaal zijn. Maar India zit nog op een gemiddelde van 2,6.

Een Nano als inzet van een anticonceptiecampagne klinkt merkwaardig. Maar in India zijn in het verleden wel vaker opmerkelijke initiatieven genomen. In een onveilige streek in Madhya Pradesh konden mannen een wapenvergunning krijgen als ze zich lieten steriliseren. Twee jaar later kwamen er klachten dat de beloofde vergunningen nooit waren afgegeven. Maar de grootste blamage voor de Indiase bevolkingspolitiek kwam in de jaren zeventig, toen tijdens de noodtoestand onder Indira Gandhi grote groepen arme en onwetende mensen onder dwang werden gesteriliseerd.

Gynaecoloog Sumitra Gill (60) heeft al meer dan 25 jaar ervaring in Jhunjhunun. Vandaag is het de laatste keer dat ze in de kliniek van Baragaon komt, overmorgen gaat ze met pensioen. De Nano-campagne is een succes, vindt ook zij. Maar of effect van de campagne blijvend is, betwijfelt ze. Ze denkt dat veel boerenmensen nu zijn gekomen die anders in de winter waren gekomen, als het minder druk is op het land.

Dat is niet de reden, dat dokter Gill een felle blik in haar ogen krijgt. Deze ochtend is alleen een vijftal vrouwen naar de kliniek gekomen, geen enkele man. Zo is het beeld bij alle klinieken in Jhunjhunun. Sterilisatie van de man is gemakkelijker en minder risicovol dan bij vrouwen. Mannen krijgen 1.100 rupee van de overheid als ze zich laten steriliseren: bijna het dubbele van wat vrouwen krijgen. Ze zijn kostwinner. Om hen over te halen wil de overheid wel iets extra’s op tafel leggen.

Toch zijn het in Rajasthan, net als elders in India, overwegend vrouwen die zich laten opereren. En het zijn hoofdzakelijk vrouwen uit de onderste lagen van de samenleving. Hoe ontwikkelder een gezin, des te vaker gebruikt men condooms, de pil en het spiraaltje als anticonceptie

In India is sterilisatie van de vrouw verreweg de meest toegepaste methode om zwangerschap voorgoed te voorkomen. In de helft van alle 340.000 huishoudens in Jhunjhunun is een van de twee partners gesteriliseerd, overwegend (zo’n 90 procent) de vrouw. De doelstelling van de overheid is dat daar de komende jaren ruim 20.000 echtparen bij komen, het liefst mannen.

Maar dokter Gill weet dat het vechten tegen de bierkaai is. „We leven in een samenleving die door mannen wordt gedomineerd. Dat is de tragedie”, zegt ze. „Elk gezin wil een zoon. Alleen jongens tellen. Dochters worden niet geacht later voor hun ouders te kunnen zorgen. Vrouwen offeren zich op. Als hun echtgenoot zich niet wil laten steriliseren omdat ze bang zijn hun mannelijkheid te verliezen, of omdat er een maatschappelijk taboe op rust, stappen zij naar voren. Ik vraag steeds weer waarom hun man zich niet laat steriliseren. Maar er is geen discussie mogelijk.”

Ook voor Shamim was het vanzelfsprekend dat zij onder het mes zou gaan, en niet haar echtgenoot. Die heeft haar vanochtend gebracht en is nu aan het werk. Shamin was achttien toen ze trouwde. Haar moeder (55) die met haar mee is gekomen, werd op haar veertiende uitgehuwelijkt. Ze kreeg eerst vier dochters. Toen ze zei dat ze gelukkig was en niet nog eens zwanger wilde worden, wilde haar schoonmoeder daar niets van weten. ‘Nee, nee, je hebt nog geen jongetje”, kreeg ze te horen.

Daarom baarde ze nog eens drie zonen, de jongste van zeventien staat naast haar, hoewel ze lichamelijk uitgeput was. „Ik was gehoorzaam aan mijn schoonfamilie, maar gelukkig is zij niet zo onderdanig”, zegt ze over het besluit van haar dochter om zich te laten steriliseren. Dat er een Nano te vergeven is, is mooi, knikt ze. Maar het gaf niet de doorslag. „Drie kinderen is genoeg”.