Gratis kunst kijken in New York City

New York mag zich al decennialang het kloppende hart van de internationale kunstwereld noemen. Ook op straat ligt de kunst voor het oprapen. Daarom op deze pagina’s een rondgang langs publieke kunstwerken van 15 kunstenaars, waarvoor je geen entree hoeft te betalen: kunst in parken, metrotunnels, winkelcentra of hotellobby’s.Door Sandra Smallenburg

1 Keith Haring Als reactie op de crackepidemie die New York in de jaren tachtig teisterde, maakte Keith Haring (1958-1990) in 1986 een muurschildering op een basketbalveldje in Harlem. De oranje-zwarte schildering Crack is Wack is een van de best bewaarde illegale werken van de aan aids overleden Haring. Het werd in 2007 gerestaureerd door kunstenaarsgroep Gotham Scenic.

Hoek Second Avenue & 128th Street

2 Marc Chagall Ook zonder kaartje voor de Metropolitan Opera kun je de wereldberoemde muurschilderingen bewonderen die Marc Chagall (1887-1985) hier halverwege de jaren zestig maakte. Door de hoge glazen wanden van het Lincoln Center zijn ze goed te zien, de megaschilderijen The Triumph of Music en The Sources of Music, ieder negen bij elf meter groot. In 2009 waren ze onderwerp van discussie, toen de Metropolitan Opera ze voor 35 miljoen dollar beleende om uit haar penibele financiële situatie te komen.

132 West 65th Street

3 Fernando Botero De Colombiaan Fernando Botero (1932) is wereldwijd bekend geworden met zijn mollige figuren. Twee daarvan, Adam en Eva, begroeten het winkelend publiek bij de roltrappen in het Time Warner Center aan Columbus Circle. Vooral Adam wordt daar zo vaak onzedelijk betast dat zijn bronzen geslacht glimmend oplicht. Een ander uit de kluiten gewassen beeld van Botero staat voor een appartementencomplex op 900 Park Avenue: een kat met de afmetingen van een ijsbeer (Gato, 1984).

10 Columbus Circle (3a) en 900 Park Avenue (3b)

4 Robert Indiana In de buurt van het MoMA staat het iconische beeld Love van Robert Indiana (1928). De kunstenaar ontwierp de letters in 1964 oorspronkelijk in opdracht van het museum voor een kerstkaart. Inmiddels staan er versies van dit beeld op plekken over de hele wereld. Een rood exemplaar is te vinden in New York.

Hoek Sixth Avenue & 55th Street

5 Roy Lichtenstein De lobby van het AXA Equitable Center is gevuld met monumentale kunstwerken van onder meer James Rosenquist, Sol LeWitt en Barry Flanagan. Maar de meeste aandacht trekt de muurschildering Mural with Blue Brushstrokes die pop-artkunstenaar Roy Lichtenstein (1923-1997) hier in 1985 aanbracht. Met een hoogte van ruim twintig meter is het verreweg het grootste werk dat Lichtenstein ooit gemaakt heeft. De compositie bestaat uit een collage van citaten uit werk van andere twintigste-eeuwse meesters, waaroverheen Lichtenstein een reusachtige blauwe verfstreek zette die als een waterval naar beneden lijkt te kletteren.

787 Seventh Avenue

6 Pipilotti Rist In de lobby van kunstcentrum PS1 in Queens is misschien wel het kleinste publieke kunstwerk van New York te vinden. In een gaatje in de houten vloer schreeuwt een minuscuul bloot blond meisje de toeschouwer met uitgestoken armen toe: „I am a worm and you are a flower!” Het is de Zwitserse kunstenares Pipilotti Rist (1962), die met haar minivideowerkje Selbstlos im Lavabad sinds 1994 een vaste plek heeft in PS1.

22-25 Jackson Avenue (Queens)

7 Joseph Beuys De Duitse kunstenaar Joseph Beuys (1921-1986) initieerde op de Documenta in 1982 zijn project 7000 Eichen, waarvoor hij in zevenduizend eiken wilde planten in de Duitse stad Kassel, stuk voor stuk gemarkeerd door een basalten zuil van ongeveer een meter hoog. Het was zijn manier om de wereld bewust te maken van het milieu. De Amerikaanse DIA Art Foundation financierde het project en ging na Beuys’ dood door met bomen planten, ook in New York. In de galeriewijk Chelsea staan ze er nog altijd, de bomen en hun basalten wachters.

West 22nd Street, tussen 10th en 11th Avenue

8 Tom Otterness Op veel plaatsen in de metro kun je kunstwerken aantreffen, maar de installatie Life Underground uit 2001, die de Amerikaan Tom Otterness (1952) maakte voor het station op 14th Street, is ongetwijfeld een van de populairste. Het bestaat uit een serie van in totaal honderd lollige bronzen beeldjes die verspreid staan over de perrons en trappen, waaronder een cartoonachtige krokodil die onder een putdeksel vandaan kruipt.

Metrostation 14 Street / 8 Avenue (lijnen A, C, E)

9 George Segal De Stonewall Inn, een bar in Greenwich Village, was in de jaren zestig al een ontmoetingsplaats voor homo’s. Nadat de politie er in 1969 een inval had gedaan en dertien mensen had gearresteerd, werd het café aan Christopher Street een plek voor demonstraties van de homobeweging. Tien jaar later maakte de bekende kunstenaar George Segal (1924-2000) voor deze plek een Gay Liberation Monument in zijn typische stijl van witte figuren. Op een bankje in het park op Christopher Square zitten sindsdien twee vrouwen hand in hand, terwijl twee mannen voor hen intiem met elkaar staan te praten. Een andere sculptuur van Segal, The Commuters, is te vinden in het Port Authority busstation op 8th Avenue. Hier staan drie witte figuren al jaren in de rij voor de bus van 3 uur.

53 Christopher Street (9a) en 8th Avenue, tussen 40th en 42nd Street (9b)

10 Alan Sonfist Midden in Greenwich Village ligt een kleine oase die nauwelijks als kunstwerk te herkennen is. In 1965 legde de Amerikaanse kunstenaar Alan Sonfist (1946) hier een biotoop aan met planten die op Manhattan groeiden voordat de Nederlanders er begin zeventiende eeuw een stad begonnen te bouwen. Time Landscape bestaat uit een rijke verzameling berken, eiken, hazelnoot- en kersenbomen, diverse soorten grassen en wilde bloemen. Het kunstlandschap is een levend monument voor de bossen waarmee het eiland vroeger bedekt was.

Hoek La Guardia Place & West Houston Street

11 Walter De Maria Twee werken van landschapskunstenaar Walter De Maria (1935) worden al drie decennia door de DIA Art Foundation beheerd op onwaarschijnlijke locaties. Sinds 1980 kun je op de tweede verdieping van een loft aan Wooster Street, in de peperdure wijk Soho, een bezoek brengen aan de Earth Room, een kamer gevuld met een kleine honderd vierkante meter aarde. Je kunt er niet in, maar uitkijken over de zompige zwarte zee is al een ervaring op zich. Van dezelfde kunstenaar is de installatie Broken Kilometer op West Broadway, ook al ondergebracht in zo’n kapitale ruimte waar dure winkelketens dolgraag in zouden trekken. Hier ligt op de vloer een grid van 500 koperen staven van ieder twee meter lang, die samen precies een kilometer vormen.

141 Wooster Street (11a) en 393 West Broadway (11b)

12 Louise Nevelson Beeldhouwster Louise Nevelson (1899-1988), geboren in Kiev, verhuisde al op jonge leeftijd naar de VS. In New York heeft zij op meerdere plekken haar sporen nagelaten. In 1977 maakte ze een vijftal cortenstalen beelden, genaamd Shadows and Flags, dat op een pleintje aan Maiden Lane staat, dat inmiddels Louise Nevelson Plaza heet. Andere werken van Nevelson zijn te vinden aan Park Avenue: het cortenstalen beeld Night Presence IV (uit 1973), dat ze schonk aan de stad om te vieren dat ze er vijftig jaar woonde. En in Saint Peter’s Church aan Lexington Avenue ontwierp ze in 1977 het interieur van de vijfhoekige Erol Beker Chapel of the Good Shepherd.

Louise Nevelson Plaza (12a); Park Avenue & 92nd Street (12b); Lexington Avenue & 54th Street (12c)

13 Jean Dubuffet De sculptuur Group of Four Trees van Jean Dubuffet (1901-1985) steekt met zijn grillige vormen mooi af tegen de glanzende kantoren van het Financial District. Het is een reusachtig beeld van zo’n tien meter hoog, maar tegen de achtergrond van het rijzige Chase Manhattan Building oogt het heel bescheiden en kinderlijk – als een driedimensionale kleurplaat. De Franse kunstenaar kreeg de opdracht voor dit beeld in 1969 van David Rockefeller, destijds bestuursvoorzitter van de bank.

Hoek Pine Street & William Street

14 Arturo Di Modica De sculptuur Charging Bull is in korte tijd een van de grote toeristentrekkers van de stad geworden. Het is nauwelijks voor te stellen dat de 3.200 kilo wegende, meer dan levensgrote stier ooit bedoeld was als illegale straatkunst. In 1989 stond het opeens voor het gebouw van de New York Stock Exchange. De Italiaanse beeldhouwer Arturo Di Modica (1941) had de productiekosten van 360.000 dollar zelf betaald en het gevaarte per truck gedumpt onder een reusachtige kerstboom, als kerstcadeau voor de New Yorkse bevolking. De stier werd in beslag genomen, maar na publiek protest is het terechtgekomen op zijn huidige plek in Bowling Green Park, vlakbij Wall Street. Op de beurs staat de stier voor stijgende koersen (en de beer voor dalende koersen). De stier van Di Modica, met zijn horens in de aanval, is vooral het symbool van de agressie van de beurshandelaren.

26 Broadway

15 Mike and Doug Starn De tweeling Mike en Doug Starn (1961), bekend van hun reusachtige torens van bamboe, kregen in 2005 de opdracht om het gerenoveerde metrostation South Ferry te voorzien van kunst. Het resultaat is een overdonderende installatie, getiteld See it split, see it change, die de natuur van de bovengrondse wereld het station heeft binnengehaald. Op alle verdiepingen van het station bedekken de silhouetten van bomen de wanden. Soms zijn de boomcontouren met marmer ingelegd in reusachtige mozaïeken, dan weer afgedrukt op glastegels, of uitgesneden uit roestvrijstalen hekwerken.

Metrostation South Ferry (lijn 1)