De relatieve rust van twee weken geleden is weer verdwenen

Geef ons iets. Een teken van leven. Een klein lichtpuntje. Al is het maar een relatief onbeduidend macro-economisch cijfer waar we nooit veel waarde aan hechten. Als het maar positief is. Dat was gisteren de roep van beleggers tijdens een wereldwijde beursval.

Vier jaar na het begin van de kredietcrisis is de paniek op financiële markten groot. Beleggers vrezen dat de wereldeconomie in recessie terechtkomt nu daadkrachtige oplossingen voor de Amerikaanse en Europese schuldencrises uitblijven.

Niet sinds de val van zakenbank Lehman Brothers in 2008 maakten de handelaren op Wall Street zo’n slechte dag mee. De Dow-Jones verloor 500 punten ofwel 4,3 procent van de waarde. Het was de op acht na grootste daling van de Dow-Jones ooit. Ter vergelijking, het grootste verlies leed de Dow op Zwarte Maandag in 1987. Toen daalden koersen met gemiddeld 22 procent.

Europese beurzen verloren gemiddeld 4 procent, de Japanse Nikkei-index 3,7 procent, de Hang Seng in Hongkong 4,6 procent. Vanochtend stonden beurzen in Europa opnieuw in de min. De AEX in Amsterdam opende op 292 punten. In de loop van de ochtend maakten Europese beurzen de verliezen een beetje goed. Rond de middag stond de AEX op 295 punten, een verlies van 1,7 procent ten opzichte van het slot van gisteren.

Waarom reageren beleggers opeens zo heftig?

Het besef groeit dat de economieën van Europa en de Verenigde Staten zullen blijven kwakkelen. De Amerikaanse economie kwam dik twee jaar geleden uit de recessie, maar de werkloosheid daalt nauwelijks. Momenteel zit 9,2 procent van de beroepsbevolking werkloos thuis. Werkgevers creëren maandelijks onvoldoende banen om zelfs alle nieuwe toetreders tot de arbeidsmarkt van werk te voorzien. Vorige maand verwachtten analisten dat er minstens 105.000 nieuwe banen bij zouden komen. In werkelijkheid kwamen er slechts 18.000 bij. Met vrees kijken beleggers uit naar de nieuwe werkgelegenheidscijfers die vanmiddag bekendgemaakt zullen worden.

Vorige week bleek dat de Amerikaanse economie in de eerste helft van het jaar veel minder hard was gegroeid dan verwacht. Als Amerika de groei van de eerste helft van het jaar zou doorzetten, komt het land uit op een economische groei van minder dan 1 procent. Het beeld van een kwakkelende economische grootmacht werd deze week bevestigd door nog meer slechte macro-economische cijfers. Consumenten gaven minder uit, er werden minder nieuwe huizen gebouwd, hotels en restaurants werden minder goed bezocht. Gezaghebbende Amerikaanse economen zoals Martin Feldstein durven inmiddels te beweren dat er een aannemelijke kans is dat de VS een nieuwe recessie tegemoet gaan.

Het gesteggel de afgelopen weken over het verhogen van het schuldenplafond verergeren de zorgen bij beleggers alleen maar, schrijft Mohammed El-Erian, topman van obligatiebelegger Pimco, in een analyse over de beursval. Als het politici zo veel moeite kost om tot een akkoord te komen, hoe kunnen ze dan in staat worden geacht de arbeidsmarkt aan te pakken, redeneert El-Erian. De Amerikaans-Egyptische topbelegger heeft ook kritiek op de Federal Reserve, de Amerikaanse centrale bank.

Om de economie te stimuleren pompte de Fed honderden miljarden dollars in de economie. Banken staken dat goedkope geld in aandelen, waardoor de koersen volgens El-Erian werden opgeklopt. Nu beleggers realiseren dat de hogere beurswaardes niet rijmen met de sombere economische vooruitzichten, loopt de lucht weer uit de koersen, schrijft El-Erian.

Ook het aanhoudende gerommel in de eurozone droeg bij aan de wereldwijde beursval. Gisteren maakte president Jean-Claude Trichet van de Europese Centrale Bank uit het niets bekend weer staatsobligaties op te kopen van Europese probleemlanden, in een poging markten te kalmeren. Volgens handelaren ging het vooral om Portugese en Ierse staatsobligaties. Het is voor het eerst sinds maart dat de ECB zich weer op de obligatiemarkt begeeft. Tegelijkertijd riep president José Manuel Barroso van de Europese Commissie leiders van de eurozone op het noodfonds EFSF uit te breiden zodat ook de grote economieën Spanje en Italië er een beroep op kunnen doen.

De twee uitspraken deden de eurocrisis op financiële markten compleet oplaaien. Het kleine beetje rust dat leiders van de eurozone wisten te creëren op hun top twee weken geleden in Brussel was onmiddellijk verdwenen. De uitspraak van Trichet zaaide onrust omdat hij tegelijk moest erkennen dat het besluit om weer obligaties op te kopen niet unaniem was. Naar verluidt zou de Duitse centralebankier Jens Weidmann tegen hebben gestemd. Verdeeldheid is funest voor centrale banken. Het roept vragen op bij beleggers. Is de ECB echt bereid in te grijpen als het echt nodig is? Waarom koopt de ECB Portugese en Ierse obligaties terwijl juist Spaanse en Italiaanse staatsleningen onder druk staan? Durft de ECB het niet aan veel meer geld te steken in de obligaties van de twee veel grotere economieën?

China en Japan, belangrijke schuldeisers van de VS en Europa, riepen vandaag op tot een mondiaal overleg. Ze vrezen dat de beursval het eerste teken is dat de Europese en Amerikaanse schuldencrises de hele wereld kunnen besmetten als er geen goede maatregelen getroffen worden. Japan voelt de gevolgen nu al. Beleggers vluchten massaal in veilige beleggingen als goud en de yen. De Japanse munt is als gevolg duurder geworden ten opzichte van de euro en de dollar, wat weer schadelijk is voor Japanse exportgiganten. De Japanse centrale bank probeerde gisteren de yen in waarde te laten dalen door die op grote schaal te verkopen.

Regeringsleiders hebben heel goed door dat de schokken op de beurs en de paniek kunnen ontaarden in een nieuwe crisis. Eurocommissaris Rehn (Monetaire Zaken) hield vandaag een persconferentie over ontwikkelingen in de eurozone. De Duitse bondskanselier Merkel, de Franse president Sarkozy en de Spaanse premier Zapatero hebben vandaag belafspraken om te praten over grote schokken op de aandelenmarkten. Het zal het zoveelste crisisoverleg zijn in de afgelopen vier jaar. Opnieuw een mogelijkheid om te praten over de daadkrachtige hervormingen van de eurozone die de markten zo verlangen. Maar ook weer een mogelijkheid om markten op te roepen rustig te blijven en echte beslissingen uit te stellen, tot na de volgende crisis.