Crisisstemming op de markten

De verkoopgolven op de financiële markten van de afgelopen dagen roepen in rap tempo een crisisstemming op. Juist op het moment dat de crisis bezworen had moeten zijn. Twee weken geleden stapten Europese regeringsleiders tevreden uit hun topoverleg waarin zij een serie maatregelen hadden genomen om de Griekse en Europese schuldencrisis aan te pakken met een ruimere armslag voor het Europese steunfonds EFSF. En deze week tekende president Obama wetgeving om het Amerikaanse schuldenplafond te verhogen, de uitgavengroei van de federale overheid te temperen en geen belastingen te verhogen.

En nu? Gisteren reageerde de Europese obligatiemarkt paniekerig toen president Trichet van de Europese Centrale Bank (ECB) op nieuwe aankopen van staatsobligaties hintte. Het bleken Ierse en Griekse, geen Spaanse en Italiaanse, het nieuwe zorgenkind. Europees Commissie-voorzitter Barroso meende opeens over uitbreiding van het EFSF te moeten beginnen. Op Wall Street maakte de best bekeken beursgraadmeter, de Dow Jones, een smak van meer dan 500 punten, een verlies van ruim 4 procent. Amerikaanse staatsobligaties die vorige week als nieuwe paria werden weggezet, bleken ineens lievelingen van beleggers en speculanten die een veilig heenkomen zochten; de goudprijs steeg, de olieprijs kelderde. Toevallig is het dezer dagen vier jaar geleden dat de kredietcrisis begon.

Het is, met zoveel soms tegenstrijdige bewegingen en sentimenten, aantrekkelijk om ‘de’ financiële markten als één persoon te presenteren die met zijn koersen politiek-economische uitspraken doet. De realiteit is dat koersen de uitkomst zijn van de beslissingen van talloze personen met verschillende belangen. Maar nu slaat de vlam in de pan. Zo zijn markten. Toch wijzen de uitspraken van de laatste dagen op twee trends die al wat langer zichtbaar zijn.

De eerste is de vertraging in de economische groei die in Europa en de Verenigde Staten zichtbaar is en de angst aanwakkert van nieuwe economische krimp, de tweede in drie jaar. De verkoopgolf van aandelen van bedrijven en de daling van de olieprijs duiden daarop.

De tweede trend is de onmacht van politici. De Amerikanen konden het niet eens worden over een belastingverhoging, een onmisbaar instrument om de staatsschuld te saneren. In Europa woekert verdeeldheid, tot in de top van de ECB toe. De financiële brandweermannen van de ECB moeten steeds weer bijspringen, maar zij zijn het intern oneens met de Duitse centralebankpresident Weidmann als zekere dissident.

Een verdeeld huis kan de crisis niet te lijf. Een nieuwe topconferentie is een machteloze reflex. Zolang regeringsleiders en centrale banken geen eenduidig beleid uitzetten, beheerst angst de financiële markten, met alle negatieve gevolgen van dien.