Benauwd van een opgestoken arm

Het cultuurbeleid van de Russische stad is omstreden, er wordt zelfs tegen betoogd.

Maar volgens beleidsmakers is het de enige manier om Perm uit het slop te trekken.

De kubistische mensbeelden op de stoep en het dak van het Cultuurministerie in Perm worden door het districtsparlement, aan de overkant van de straat, gezien als een provocatie. Foto's Oleg Klimov Headline: Art-city in Perm. For the article by Michel Krielaars, photo by Oleg Klimov for the foreign desk and NRC_NEXT

Tegenwoordig ontvangt gouverneur Oleg Tsjirkoenov zelfs hatemails van boze burgers, die het niet eens zijn met zijn kunstbeleid. Waarom besteedt hij zo veel geld van het regionale budget aan lelijke moderne kunst? Waarom moet er voor die kunst ook nog eens een speciaal museum komen in het rivierstation? En waarom staan er voor dat gebouw van die lelijke totempalen? Is dat soms ook moderne kunst?

Of die kritiek terecht is of niet, sinds Tsjirkoenov het in het Permdistrict voor het zeggen heeft, sprankelt het er op cultureel gebied. Er worden nieuwe musea gesticht en concertzalen gerestaureerd. In het centrum van Perm wemelt het van de muurschilderingen en beelden, die de stad van een saaie doorsnee provincieplaats in de Oeral hebben veranderd in een spannend centrum voor moderne kunst. En dat is een zeldzaamheid in een land waar dit soort kunst vaak als een provocatie van de macht wordt beschouwd.

Een goed voorbeeld van die kwetsbare positie zijn de roodgeschilderde, houten kubistische mensenbeelden op de stoep en het dak van het ministerie van Cultuur. Ze houden een arm omhoog, alsof ze een stem uitbrengen. „En precies dat werd door afgevaardigden van het parlement, aan de overkant van de straat, als een provocatie opgevat”, zegt viceminister van Cultuur en voormalig jazzmusicus Aleksandr Protasevitsj (33) spottend. „Die opgestoken arm was in hun ogen een proteststem. De afgevaardigden eisten dan ook dat de beelden werden verwijderd.”

Behalve bij het ministerie van Cultuur staan en hangen er overal in de stad kunstwerken. Het debat tussen voor- en tegenstanders van de kunstexplosie is er alleen maar door opgestookt. „Enkele weken geleden werd er in het centrum van de stad zelfs een grote demonstratie gehouden tegen de huidige ontwikkelingen op het gebied van moderne kunst bij ons”, vertelt Protasevitsj. „Maar kunst is nu eenmaal een belangrijk onderdeel van onze politiek. Dagelijks staat er wel een groot stuk over in de kranten.”

Het belangrijkste streven van gouverneur Tsjirkoenov is dat Perm Culturele Hoofdstad van Europa wordt, ook al heeft de Europese Unie (EU) dat sinds de economische crisis van 2008 moeilijker gemaakt voor niet-lidstaten. „Maar Istanbul is het in 2010 ook geweest, dus er moet een oplossing voor ons te vinden zijn”, zegt Protasevitsj. „Als we eenmaal Culturele Hoofdstad zijn, zullen buitenlandse investeerders onze stad ontdekken.”

En daarmee wordt duidelijk waar het de gouverneur ook om te doen is. Want in het Permdistrict kampen steden en dorpen met de gebruikelijke dramatische problemen van het provincieleven: leegloop, alcoholisme, werkloosheid, drugsgebruik onder de jeugd. Protasevitsj: „Het is onze belangrijkste taak om de jeugd hier te houden. We hebben daartoe weliswaar drie universiteiten en een aantal instituten voor hoger onderwijs tot onze beschikking. Maar dat is niet genoeg om de toenemende migratie naar Moskou tegen te gaan. We zijn ervan overtuigd dat moderne kunst en muziek ons daarbij veel beter kunnen helpen, want dan heeft de jeugd iets om naartoe te gaan.”

Een belangrijke impuls voor de culturele ontwikkeling van het Permdistrict was de benoeming, in 2008, van Boris Milgram tot minister van Cultuur. De beroemde regisseur, een van de oprichters van het prestigieuze Gouden Masker Festival in Moskou, is sinds een half jaar vicegouverneur van het Permdistrict. Een nieuw signaal dat het Tsjirkoenov ernst is met zijn kunstbeleid.

En dan is er Marat Gelman, de dwarsliggende Moskouse multimiljonair, galeriehouder en oprichter van het nieuwe museum voor moderne kunst. Twee jaar geleden nodigde de gouverneur ook hem uit naar Perm te komen.

Inmiddels is Gelman druk bezig met de ambitieuze verbouwing van het rivierstation tot het modernste museum van heel Rusland, een initiatief dat tot een forse rel leidde. „Tegenstanders vonden dat de financiering van moderne kunst ten koste ging van de oude kunst”, zegt Protasevitsj. „Maar dat is niet waar. Het is alleen een psychologische angst. Het kunstbudget is in een wet vastgesteld en wordt aangevuld met subsidies.”

Ook kunnen steden in het Permdistrict projecten indienen voor de prijs voor het beste cultuurplan. Het dwingt stadsbestuurders om inventief te zijn. Zo is er een stad die een helmenmuseum heeft opgericht in een oude fabriek. „En in Koergoen met zijn tweehonderd kerken, waar het Rusland van voor de revolutie prachtig bewaard is gebleven, levert iedere roebel die aan cultuur wordt uitgegeven 2 roebel op. Daaruit blijkt dat cultuur de economie kan bepalen.”

    • Michel Krielaars