Van grabbelaar tot een penaltykiller

De doelman sloot gisteren zijn imposante loopbaan af.

Onlangs verscheen zijn biografie. Niet echt kritisch, meer een prachtig document over 20 jaar voetbalhistorie.

Joe van de Sar in actie als keeper voor zijn club Manchester United (D1). 03-08-2011, Amsterdam. Afscheidswedstrijd Edwin van der Sar. Joe van der Sar in actie als keeper voor zijn club Manchester United D1. Foto Bas Czerwinski

Louis van Gaal noemt Edwin van der Sar „een gemaakte keeper”. Hij heeft volgens de trainer veel te danken aan keeperstrainer Frans Hoek die hem in de jaren negentig bij Ajax kneedde voor het grote werk. „Frans heeft hem gemaakt, in speltechnisch opzicht dan, en ik heb zijn geest gestuurd”, aldus Van Gaal in alle bescheidenheid. De uitspraak is te lezen in de onlangs verschenen biografie over de veertigjarige doelman die gisteren zijn afscheidswedstrijd speelde in de Arena: Ajax tegen een wereldelftal.

Van der Sar spreekt Van Gaal niet eens tegen. „Ik was een talent, geen supertalent.” Maar wat was dan zijn grote kracht? Van Gaal geeft ook antwoord op die vraag. „Edwin is altijd stabiel gebleven, steeds op een hoger niveau en uiteindelijk ook op het allerhoogste niveau. Hij bewijst dat voetballers maakbaar zijn. Zelfs tot wereldtoppers.”

Na het voorwoord van Sir Alex Ferguson, de manager van ManUnited, wordt het de lezer duidelijk dat het geen kritisch boek zal worden. „Het waren zijn sterke mentaliteit en nieuwsgierigheid die bij hem als vanzelfsprekend de drang veroorzaakten om alle finesses van het spel te beheersen, tot in de perfectie”, meent de voor Europeanen vaak onverstaanbare Schot.

Ferguson, die meedogenloos was voor verdediger Jaap Stam en de Ierse middenvelder Roy Keane, krijgt bijval van trainer Guus Hiddink. „Hans van Breukelen was een werkkeeper, een noeste arbeider en Van der Sar is meer het cerebrale type, nadenkend, veelzijdig. Ja, dat is het. Ed is de meest complete van allemaal en daarom de beste Nederlandse keeper ooit.”

Als een auteur zichzelf de opdracht geeft een biografie te schrijven over Edwin van der Sar mag er geen detail worden overgeslagen om het aantrekkelijk te maken. De 130-voudige recordinternational is geen kleurrijke persoonlijkheid zoals René van der Gijp die de grappen en anekdotes uit zijn mouw schudt. Auteur Jaap Visser, zelf amateurkeeper geweest, liet dan ook geen gebeurtenis onbesproken.

De loopbaan van 1.000 gulden per maand bij Ajax naar pakweg 2.000 euro per uur bij United, kende ups en downs. In het begin werd Van der Sar in Amsterdam als opvolger van Stanley Menzo zelfs afgeschilderd als een grabbelaar. Bij Juventus werd hij omschreven als de man „met boter aan zijn handen” – terwijl hij twee jaar de minst gepasseerde doelman van de Serie A was.

In Turijn zocht Van der Sar voor het eerst mentale steun. Die kreeg hij pas echt bij Fulham van Watt Nicoll – met de stem van Sean Connery. Hij gaf ‘Sar’ een audioboek mee en zei dan ineens: „Span nu je kuitspier aan, hou de spanning vast, laat ’m langzaam los en voel hoe lekker het is om die spanning kwijt te raken.”

Een hoogtepunt is natuurlijk de uitvoerig beschreven Champions-Leaguefinale in 2008 tegen Chelsea. Van der Sar stopte in de afsluitende serie de beslissende strafschop en bezorgde zo ManUnited de Europa Cup. In het boek staat het spiekbriefje afgedrukt met de informatie van trainer Huub Stevens die aangaf dat Nicolas Anelka de bal in de rechterhoek zou schieten. En zo geschiedde.

Van Breukelen gaat er in de biografie prat op dat hij van Van der Sar een penaltykiller heeft gemaakt. In hotel Bunnik adviseerde hij Van der Sar de penaltynemer zolang mogelijk aan te kijken. Ook door te bewegen en het doel optisch kleiner te maken. Enkele weken later kwam Oranje in de halve finales van het EK in Portugal (2004) dankzij een betere strafschoppenserie tegen de Zweden. Minder vleiend praat Van der Sar over toenmalig bondscoach Dick Advocaat. „Een goede coach met een minderwaardigheidscomplex.”

Ook de hersenbloeding van Van der Sars vrouw Annemarie komt uitgebreid aan de orde in het boek. „Ik heb een piep in mijn hoofd die ik nooit meer kwijt zal raken”, vertelt ze.

De vanwege de honderden illustraties loodzware stoeptegel met 543 pagina’s bewandelt soms wat te veel zijwegen.

Zoals het hoofdstuk over het Luzhniki stadion van Moskou, het decor van de Champions-Leaguefinale in 2008. Eigenlijk is het boek over Van der Sar meer dan een biografie. Eerder een prachtig document over twee decennia, vooral Nederlandse, voetbalhistorie.

Jaap Visser: Edwin van der Sar, de biografie.ISBN: 9789071359422Uitgever: De Buitenspelers

    • Erik Oudshoorn