Slowaakse sites zoeken elkaar op: negen media, één kassa

Eén kassa op internet voor negen nieuwsorganisaties. In Slowakije verdienen negen media eindelijk geld met nieuws online. „Je moet het mensen makkelijk maken.”

Een klein bedrijfje in Slowakije, met niet meer dan tien vaste mensen in dienst, denkt een oplossing te hebben gevonden voor de vraag waar krantenuitgevers over heel de wereld mee worstelen: hoe bied je een journalistiek product als een krant een levensvatbare toekomst op internet.

„Eigenlijk is het heel simpel”, zegt Tomas Bella, jarenlang chef internet van SME, de grootste krant van Slowakije, en nu medeoprichter van het bedrijf Piano Media. De sleutel is samenwerking. „Kranten moeten een voorbeeld nemen aan kabel-tv. Of aan iTunes, als dat wat moderner klinkt.”

Hij vindt zelf het voorbeeld van de kabel-tv het best. Daarop zitten zenders die met elkaar concurreren. De televisiekijker betaalt één keer en kiest dan wat hij wil zien. „Mensen willen best betalen voor iets wat ze waardevol vinden”, zegt Bella telefonisch. „Maar je moet het hun wel gemakkelijk maken. Het is geen probleem van geld, maar van gemak. Op iTunes kan je toch ook muziek en films van verschillende groepen en maatschappijen vinden?”

Op Pianomedia.eu biedt hij daarom kopij aan van vier kranten, drie tijdschriften, een van de twee grote tv-zenders en een videosite. Je betaalt 2,90 euro per maand voor onbeperkte toegang, in het goedkope Slowakije de prijs van twee biertjes. Dan kan je lezen wat je wilt. Ondertussen wordt bijgehouden hoe lang mensen op een site blijven. De deelnemende media worden naar rato betaald; Bella’s bedrijf neemt het eerste jaar 30 procent, daarna wat minder.

Hiermee zijn twee problemen opgelost, zegt Bella. Hij kent ze uit ervaring, want als chef internet van SME heeft hij een poging om lezers te laten betalen volledig zien mislukken. Eén: lezers hebben geen zin om voor iedere krantensite of zelfs ieder artikel apart te betalen, dat is te veel gedoe. Twee: uitgevers vinden het vaak te duur en ingewikkeld om een betaalsysteem op te zetten, zeker als het gaat om kleine bedragen.

Daarom krijgt hij vanuit de hele wereld mails en telefoontjes met verzoeken om informatie. Het Slowaakse mediaportaal draait na ruim een maand veel en veel beter dan verwacht. „Na twee dagen was onze doelstelling voor de eerste maand al bereikt”, zegt Bella. „Toen we begonnen, dachten we dat we tot oktober zouden moeten wachten om te weten of dit systeem werkt. Maar het gaat zo goed dat we nu ook met anderen aan het praten zijn.”

Hij verwacht dat in het najaar een soortgelijke website begint in Tsjechië, is in gesprek met uitgevers in Scandinavische landen en Hongarije, en er is ook interesse uit België en Nederland („geen namen”).

Dat zijn niet toevallig relatief kleine taalgebieden. „In de Verenigde Staten kan je zoiets niet opzetten, daar zijn te veel alternatieven.” Maar in Slowakije, met 5,5 miljoen inwoners, en Tsjechië met 10 miljoen mensen, en met veel minder websites, zijn er wel kansen. Voorwaarde is wel dat een belangrijk deel van het journalistieke aanbod op internet eronder valt. In ieder geval een aantal media moet willen samenwerken.

Riekt dit niet naar een kartel? Bella vindt van niet. „We hebben gesproken met de Slowaakse mededingingsautoriteiten, en die maakten geen bezwaar. Het is toch ook niet zo dat er op de kabel geen concurrentie is tussen tv-stations? Bovendien doen in Slowakije de grootste (commerciële) tv-zender en de grootste uitgever niet mee.” Nog niet, voegt hij er hoopvol aan toe.

De deelnemende Slowaakse media zetten maar een deel van hun kopij achter de betaalmuur. Daarbij gaat het vooral om bijzondere journalistieke producties, in de breedste zin van het woord. Zoals opinieartikelen en de bijbehorende forumdiscussies. „Een extra verklaring waarom kranten blij zijn met deze vorm, is dat ze alle idioten kwijt zijn die gratis komen schelden op de discussiefora”, zegt Bella.

Ladislav Kovacs, chef internet van zakenkrant Hospodarske Noviny (‘Economisch Nieuws’), vindt het nog te vroeg om te zeggen of dit het ei van Columbus is. Zijn krant heeft minder dan 10 procent op het nieuwe betaalportaal gezet. De inkomsten zijn zoals verwacht, zegt hij. „Dit is een goed idee voor een klein land als Slowakije. Ik weet niet of het systeem werkt in grotere markten, waar het moeilijker is om een akkoord te bereiken tussen uitgevers.”

Bella gelooft er heilig in. Hij vertelt dat het doel is eind volgend jaar 1,5 procent van de 2,5 miljoen internetgebruikers in Slowakije als betalend abonnee te hebben. Het is niet veel, maar nu betaalt vrijwel geen enkele Slowaak voor journalistieke inhoud op internet; het doel voor 2015 is tussen 5 en 15 procent. Ook de 40.000 euro die de eerste maand is omgezet is bescheiden. Maar het is wel meer dan kranten ooit op internet hebben verdiend in Slowakije.

    • Marc Leijendekker