Rond Hazeldonk wordt gewoon gecontroleerd

Eerder ontstond ophef toen Denemarken aankondigde de grenzen weer te controleren.

Nederland doet dat ook, met mobiele controles.

Terwijl zijn collega de drie Roemeense identiteitsbewijzen controleert, loopt de marechaussee achteloos een rondje om de auto. Als hij achter de vrouw langsloopt, bekijkt hij haar getatoeëerde schouder. Mensenhandelaars brandmerken soms hun eigendom. De tattoo is niet bekend en de drie ondergaan de controle ontspannen. Niets aan de hand, oordelen de marechaussees. Na een kwartier mogen de Roemenen weg.

Hier, op de parkeerplaats van Hazeldonk Oost aan de Belgische grens, wordt een zogeheten mobiel veiligheidstoezicht gehouden. Gevoelig werk, althans sinds verschillende Europese landen uit binnenlands politieke overwegingen weer vormen van grenscontrole invoerden. En grenscontrole is volgens de Schengen-grenscode verboden – die garandeert vrij verkeer van goederen en mensen. Frankrijk deed het toen Italië opeens visa verleende aan economische migranten uit Tunesië. De Deense regering begon een paar dagen later douanecontroles in ruil voor steun van de gedoogpartner voor bezuinigingen. De Zweedse eurocommissaris Cecilia Malmström waarschuwde dat ze ‘Schengen’ zou verdedigen.

Ook Nederland deed mee. Minister Gerd Leers (Immigratie en Asiel, CDA) liet zich interviewen door De Telegraaf over zijn voornemen met extra controles Tunesiërs buiten Nederland te houden. De kop: „Dam tegen Tunesiërs.” Voor het kabinet is migrantonvriendelijk beleid belangrijk, om gedoogpartner PVV tevreden te houden. Controles als het mobiel veiligheidstoezicht horen daar bij.

De mannen van de Koninklijke Marechaussee kennen de politieke discussies. Maar zij zijn hier om op een nette manier goed werk te doen, zeggen ze. Dat gaat zo: twee motoragenten bestuderen in België het voorbijrazende verkeer. Zien ze iets verdachts, dan nemen ze de auto mee. Dan beginnen de controles.

De oogst van de ochtend: twee caravans met rondtrekkende Ierse travellers. Er zijn meldingen dat deze Ieren geregeld voor veel geld klussen aannemen, om er dan met het geld vandoor te gaan. Wagens vol jongeren worden meegebracht naar de parkeerplaats. De meesten zullen vanavond waarschijnlijk in Rotterdam en Amsterdam op zoek gaan naar wiet. Sommigen erkennen het lachend. Laadruimten van bestelbusjes worden onderzocht. Een Noors echtpaar met twee kleine kinderen moet stoppen: geblindeerde ramen.

De marechaussee werkt met lijsten en indicaties. Zoals Hongaarse en Roemeense kentekens met lettercombinaties van auto’s die bij eerdere controles verdacht bleken. Die lijsten veranderen continu, zegt marechaussee Frank Vlamings. Als de Hongaarse kentekens een tijdje niks opleveren, gaan ze weer van de lijst. Door de werkwijze te verfijnen en met dit soort plannen te werken, voorkomt de marechaussee dat er alleen op intuïtie mensen worden uitgepikt. Dat zou tot discriminatie kunnen leiden.

„You’re just doing this because I’m black!” De Ghanees die al een half uur in de hitte van zijn Belgische Opel wacht, verliest zijn geduld. Vlamings bestudeert de documenten van de bestuurder en zijn reisgezellen, nog een Ghanese man en een vrouw uit Equatoriaal-Guinee – een groepssamenstelling die kan duiden op mensensmokkel. Vlamings laat de Spaanse verblijfsvergunning van de vrouw op tafel vallen, luistert hoe het klinkt. Met een loep zoekt hij naar snijranden rond de foto, hij voelt de dikte van het paspoortpapier.

„Don’t panic, everything will be alright”, hoorde een marechaussee de bestuurder tegen de vrouw zeggen. De opmerking leidt tot een grondige controle. De vrouw wordt naar een busje gebracht, om uit het zicht van de twee Ghanezen haar verhaal te doen. Ze komt tweedehands auto-onderdelen kopen om naar haar land te exporteren. De bijrijder kent ze goed, de bestuurder niet, Nederland ziet ze voor het eerst. Terwijl ze praat, staren beide marechaussees naar haar handen en ogen. Is ze gespannen? „Wilt u ons misschien iets vertellen?” vraagt Vlamings. „Wilt u ons nummer?” Meestal zijn gesmokkelde vrouwen te bang om iets los te laten, maar soms bellen ze later op.

Als de vrouw klaar is, vraagt de bijrijder hoe het ging. „Ze dachten dat je me wilde verkopen”, zegt ze in het Spaans. De twee gieren het uit van het lachen. Het verhaal van de auto-onderdelen is plausibeler dan het lijkt. De marechaussee komt „ontzettend veel” Afrikanen tegen die deze handel ontdekten. Met een uur vertraging mogen ook deze drie verder.

In een wrak dat ooit een bestelbusje was liggen dozen vol vis. Zakken ijs moeten de temperatuur laag houden. Bij controle blijkt de bestuurder nog twintig boetes te moeten betalen. Totaalbedrag: 1.274 euro. Hij kan kiezen: direct betalen, of per boete drie dagen ‘gijzeling’ in de cel. Terwijl het smeltende ijs zijn busje uitdruppelt, probeert de terneergeslagen man het bedrag te verzamelen. Als hij wegrijdt, begint de vis al te stinken.

Niet iedereen lijdt. Aan het eind van de ochtend vangt een motoragent („ik had er een gevoel bij”) een Audi S5 cabriolet. De drie snelle jongemannen zijn in een weekje op en neer geweest naar Ibiza, vertellen ze onder het genot van slokjes Red Bull.

De bijrijder moet bijna 600 euro aan snelheidsovertredingen betalen. Bij elkaar gereden in minstens vier verschillende auto’s. De bijrijder zelf weet van niets, de jongen achter hem noemt bij de genoemde kentekens ongevraagd en enthousiast de auto’s op. „Ja hoor, die ene, dat is een Volvo, de ander een Fiat Punto.” Hijzelf heeft ook nog eens 700 euro openstaan. Het kost de mannen weinig tijd om gemoedelijk 26 briefjes van 50 uit hun achterzakken te toveren.

„En anders konden ze het vast uit de kofferbak halen. Met die jongens zit het niet helemaal lekker”, moppert een marechaussee. Maar de papieren kloppen, de boetes worden netjes betaald, een reden om de auto te doorzoeken hebben de marechaussees niet. Met een vrolijke groet rijden de mannen weg.

    • Derk Stokmans