Komt Wilders ooit nog van Breivik af?

Illustratie Hajo

De aanslagen in Noorwegen zijn voor Geert Wilders geen reden om zijn toon te matigen. En linkse politici zullen de kritiek op zijn ‘oorlogsretoriek’ niet inslikken. Maar ook in het intellectuele debat lijkt er geen toenadering te komen, zo blijkt vandaag uit twee nieuwe opiniestukken.

Er is niets mis met het bediscussiëren van de sociale consequenties van grootschalige immigratie, betoogt Ian Buruma, hoogleraar democratie en mensenrechten, vandaag op debatsite Project-syndicate.org. Maar als je daarbij apocalyptische termen gebruikt, zoals Wilders doet, dan is het volgens de professor niet vreemd dat een labiel iemand, zoals Anders Breivik, tot geweld overgaat.

‘Radicale verliezer’
Een beschuldiging die in lijn ligt met wat het linkse kamp hier al sinds 22 juli roept, maar door Buruma wat fijnzinniger wordt uitgewerkt. De in New York woonachtige publicist onderbouwt zijn gedachtegang met het begrip “radicale verliezer”, ooit geïntroduceerd door de Duitse schrijver Hans Magnus Enzensberger.

Radicale verliezers zijn meestal jonge mannen die woedend zijn op de in hun ogen onverschillige wereld. Een haat die voortkomt uit een gebrek aan zelfvertrouwen op sociaal, economisch of seksueel gebied. Deze personen moeten we volgens Buruma echter niet verwarren met nihilisten die wild om zich heen schieten. Breivik moordde namelijk niet zonder reden. Hij zag zich als iemand die de Westerse beschaving moest verdedigen tegen de islam.

‘Voldoende hysterisch’
Buruma benadrukt dat PVV-leider Geert Wilders geen oorlog voorstaat, maar wel in die termen spreekt: collaborateurs, islamofascisme, totalitaire ideologie, et cetera. “Noch Wilders noch rabiate anti-islambloggers als Pamela Geller hebben opgeroepen tot fysiek geweld”, aldus Buruma. “Maar hun geschriften en verklaringen zijn voldoende hysterisch en hatelijk om iemand met een labiele geest te prikkelen.”

Met die conclusie loopt ieder debat over dit onderwerp vast. Patrick van Schie, directeur van het wetenschappelijke bureau van de VVD, beklaagt zich vandaag over die argumentatie in NRC Handelsblad. “Het is opmerkelijk dat ter linkerzijde ineens zo veel bezwaren klinken tegen een door Wilders gebruikt woord als ‘strijd’”, betoogt hij op de opiniepagina. “Klassenstrijd tegen de klassenvijand - de sociaal-democratie is in dat bed geboren en heeft zich gelaafd aan die retoriek. Juist het socialisme heeft oorlogstaal geïntroduceerd in de politiek.”

De open samenleving en de democratie zijn niet gediend met het uitwaaieren van verdachtmakingen, vindt Van Schie. Hij schaart zich daarmee achter de woorden van de Noorse premier Stoltenberg. Die waarschuwde voor een heksenjacht op “dingen die niet gezegd hadden moeten worden”. Misschien geeft die benadering weer wat lucht.

Eerder in deze serie:
‘Breivik was fan van mij, maar als schrijver ben ik niet verantwoordelijk’
Internet na Anders Breivik. Wie zijn mening uit, moet privacy opgeven
Breivik voelde zich gecensureerd. Zijn media verantwoordelijk voor zijn radicalisering?
Islamkritische bloggers, die Breivik citeerde, reageren op verdachtmakingen
Wie diagnosticeren we nu eigenlijk: Breivik of de samenleving?
‘Breivik is de duivelse karikatuur van een juiste visie’
Op internet wemelt het van de ‘Breiviks’. Profeet Wilders moet geweldsretoriek uitleggen
Als Breivik nihilist was, zou zijn aanslag minder impact hebben
Wie de islam verantwoordelijk houdt voor terrorisme, ziet Breivik voortaan in de spiegel