Het daderhesje deugt niet

Een van de graadmeters voor een samenleving is de manier waarop ze haar burgers straft. Dat geldt niet alleen de vrijheidsstraf, maar ook de leer- en werkstraffen, samen aangeduid als taakstraf. Daarvoor is het begrip ‘goede bejegening’ ontwikkeld, dat de gedetineerde tegen machtsmisbruik en willekeur moet beschermen. Die behandeling moet humaan zijn, behoorlijk en op de persoon toegespitst. De overheid moet gestraften zorgvuldig en respectvol behandelen. Conflicten dienen vermeden of opgelost te worden. Gevangenispersoneel moet gedetineerden motiveren aan activiteiten mee te doen. Werkmeesters van de reclassering die leiding geven aan taakgestraften moeten uiteraard ook aan deze maatstaf van ‘goede bejegening’ voldoen.

Dit komt voort uit de internationale mensenrechten die burgers beschermen tegen onmenselijke of vernederende behandeling door hun overheden. De ‘menselijke waardigheid’ is een kernwaarde uit het Europees verdrag inzake de rechten van de mens die ruim wordt uitgelegd.

Deze week kondigde de Reclassering aan voortaan alle taakgestraften op straat in herkenbare reflectiehesjes te laten lopen. Met op de rug de tekst ‘Reclassering. Werkt voor de samenleving’. Het argument is dat taakstraf een imagoprobleem heeft en dat taakstraffers best ‘gezien’ mogen worden. Zodat het publiek een betere indruk krijgt van het werk en hoe het gedaan wordt. Daar is op zichzelf niets tegen.

Alleen gaat dit letterlijk over de rug van de gestrafte. Die raakt zijn gezicht kwijt en wordt, hoe dan ook, gestigmatiseerd als pleger van een misdrijf of overtreding. Een kind voelt aan dat een taakstraf mét zo’n daderhesje zwaarder is dan zonder. De facto wordt de werkstraf verzwaard doordat de gestrafte op straat ten toon wordt gesteld. Dat is dus ook een vorm van maatschappelijke uitstoting.

Nieuw is dit niet. Het strafhesje is een variant van de aloude gevangeniskleding. Het doet denken aan de geketende gedetineerden die Arizona in het openbaar te werk stelt, met roze shirts waarop de tekst ‘Clean and sober’. Deze gestraften zijn gedegradeerd en ontmenselijkt.

Nu is de afstand tussen de Amerikaanse chain gang en de Nederlandse onvrijwillige straatveger met rugtekst nog groot. En in het parlement wordt gediscussieerd over de taakstraf die te weinig indruk zou maken. Maar daarvoor is een oplossing. De nieuwe OM-topman Herman Bolhaar wil binnen 48 uur na een delict taakstraffen kunnen uitdelen en ter plaatse laten uitvoeren. Al jaren is bekend dat een hoge pakkans en strafkans het best helpen. Een snelle taakstraf is voor alle betrokkenen beter dan een die zo nodig herkenbaar en herleidbaar moet zijn.