Euforie in Egypte wijkt voor scepsis

Dat oud-president Mubarak nu terecht staat is geen reden tot feestvieren, zeggen activisten. Het leidt de aandacht af van alle andere hervormingen die nog meoten worden doorgevoerd.

Temidden van de oproerpolitie bij de rechtszaal in Kairo waar ex-president Mubarak terecht staat, houdt een betoger een strop omhoog om zijn wens tot een doodvonnis duidelijk te maken. De volgende zittingsdag is 15 augustus. Foto AFP TOPSHOTS An Egyptian man holds up a noose as riot police stand by outside the court set up in the Cairo Police Academy, on August 03, 2011, for the trial of Egypt's ousted president and his two sons. Former president Hosni Mubarak pleaded "not guilty" along with his sons to charges of murder and corruption, in the historic trial of the former strongman that has gripped the nation. AFP PHOTO/MARWAN NAAMANI AFP

Iedereen heeft gisteren hetzelfde beeld gezien van Hosni Mubarak in zijn gevangenisplunje in een kooi in de rechtszaal. Maar de interpretatie ervan is anders in Egypte dan in het Westen. Daar waar westerse commentatoren woorden als wraakneming en vernedering in de mond namen, wordt de scène in Egypte vooral geïnterpreteerd als een poging om sympathie te creëren voor de oud-president.

„Het Westen staart zich blind op die kooi maar dat is alleen omdat men daar niet vertrouwd is met ons rechtssysteem”, zegt activist Noor Nour.

„Zo’n kooi is in Egypte juist heel gewoon.” Nour kan het weten: zijn vader, Ayman Nour, zat immers ook in zo’n kooi toen hij in 2005 werd veroordeeld nadat hij het had aangedurfd zich kandidaat te stellen voor de presidentsverkiezingen tegen Mubarak.

Nee, dan is het bed veel relevanter, zegt Nour. „Dat was heel duidelijk in scène gezet om medelijden op te wekken bij dat deel van de bevolking bij wie Mubarak nog vadergevoelens oproept.”

Een dag na de start van het proces tegen Mubarak – dat gisteren werd uitgesteld tot 15 augustus – maakt de euforie bij de activisten in Egypte opnieuw plaats voor scepsis. Mubaraks berechting was de voornaamste reden waarom de activisten keer op keer zijn teruggekeerd naar het Tahrirplein om te demonstreren. Nu het eindelijk zover is, houden mensen als Nour er een dubbel gevoel aan over.

„Ik had gedacht dat de dag waarop Mubarak voor de rechter verscheen een geweldig feest zou worden”, zegt Nour. „Maar ik moest vooral denken aan de duizenden mensen die de afgelopen maanden zijn opgepakt, gefolterd en veroordeeld door militaire rechtbanken. Er is geen reden tot feestvieren tot die mensen ook gerechtigheid krijgen.”

Er is ook de vrees dat de massale media-aandacht voor het proces de aandacht zal doen verzwakken voor de overige strijdpunten van de pro-democratiebeweging. Het proces valt samen met de ramadan, een periode waarin er massaal wordt gekeken naar de zogeheten musalsals: televisiesoaps die speciaal voor de islamitische vastenperiode worden klaargestoomd. En het proces tegen Mubarak is nu al goed op weg om dé musalsal-hit van 2011 te worden.

„Door te veel aandacht te geven aan de individuen, riskeer je de aandacht af te leiden van alle andere hervormingen die nog moeten worden doorgevoerd voor Egypte zich een democratische rechtsstaat kan noemen”, zegt Elijah Zarwan, onderzoeker van de International Crisis Group in Kairo.

De legerleiding is niet dom. Telkens wanneer de generaals een concessie doen aan de straat, gaat dat hand in hand met repressie. Toen Mubarak op 13 april onder huisarrest werd geplaatst in Sharm al-Sheikh, werd op hetzelfde moment het Tahrirplein hardhandig ontruimd. Dat gebeurde ook nu weer: het leger trad maandag bijzonder agressief op tegen de harde kern van betogers daar, onder wie veel verwanten van de slachtoffers van de opstand.

In die zin kan Mubaraks proces ook dienen om de steun voor het pro-democratiekamp bij de publieke opinie verder uit te hollen. Want tot nader order is Egypte nog geen democratie maar een land in de greep van dezelfde legerofficieren die ook onder Mubarak aan de touwtjes trokken. Of zij straks de macht zullen afstaan aan een democratisch bewind, moet nog maar blijken. De laatste tijd zijn er steeds meer signalen dat het leger voor zichzelf een rol ziet buiten en boven de gekozen instellingen.

Mogelijk steekt uitgerekend Mubarak daar alsnog een stokje voor. Veel waarnemers is het opgevallen dat Mubaraks advocaat veldmaarschalk Mohamed Tantawi, de huidige militaire leider maar vele jaren Mubaraks minister van Defensie, wil oproepen als getuige. Ook generaal Omar Suleiman, voormalig hoofd van de inlichtingendienst en even vice-president tijdens de opstand, staat op het verlanglijstje.

„Ik ben overeind gaan staan om te applaudisseren toen Tantawi’s naam viel”, zegt Nour. „Mensen als Tantawi doen zich nu wel voor als revolutionairen maar in werkelijkheid zijn zij de voortzetting van het regime. Als dit een licht werpt op hun ware aard, dan zou dat geweldig zijn.”

„Het lijkt er inderdaad op dat het Mubaraks strategie is om het hele kaartenhuisje te doen instorten”, zegt ook Zarwan. „En als je de blikken van consternatie zag op de gezichten van de prominenten in de rechtszaal sta ik niet alleen met die analyse.”

Mubaraks verdediging zegt dat de president na 28 januari tot zijn aftreden op 11 februari niet langer de macht uitoefende, en dat mensen als Tantawi en Suleiman de echte beslissingen namen.

„Men kan zich voorstellen wat voor soort vragen Mubarak aan Tantawi zou kunnen stellen”, zegt Zarwan. „Het is een belangrijk aspect, ongeacht wat de rechter straks beslist. Mag Tantawi niet komen getuigen, dan kan Mubarak zeggen dat het een politiek proces is. Komt hij wel, dan komen er mogelijk zaken aan het licht die erg vervelend zijn voor de legerleiding.”

    • Gert Van Langendonck